Ας αρχίσουμε από τα βασικά. Αυτή η εβδομάδα μας επιφύλαξε ΤΗΝ είδηση. Για όσους τυχόν βρισκόσαστε τις προηγούμενες τρεις ημέρες ναυαγοί σε κάποιο νησί (ή παγιδευμένοι σε μια σπηλιά, ή χαμένοι στο δάσος) και το πρώτο πράγμα που κάνατε μόλις επιστρέψατε στον πολιτισμό είναι να ανοίξετε το Φερμουάρτ, σας ενημερώνουμε ότι βρέθηκε ο τάφος του Αριστοτέλη. Ναι, του γνωστού Αριστοτέλη. Μέγιστου φιλοσόφου, δασκάλου του Αλεξάνδρου, ιδρυτή της δυτικής επιστημονικής σκέψης.  Πως βρέθηκε; Με τον μόνο τρόπο που βρίσκονται όσες αρχαιότητες αγάπησε ο χρόνος. Με λίγη τύχη και πολλή σκληρή δουλειά.

Για την εύρεση του τάφου σίγουρα θα διαβάσετε και θα ακούσετε πολλά πράγματα. Ξεχωρίζουν όμως τα λόγια του αρχαιολόγου Κώστα Σισμανίδη, υπεύθυνου των ανασκαφών στα Αρχαία Στάγειρα επί 26 έτη:

«Τον τάφο τον ανακάλυψα το 1996. Απλώς τότε δεν είχα προβεί σε ανακοίνωση. Απλώς, την Πέμπτη έκανα την επίσημη ανακοίνωση. Ήθελα να τεκμηριώσω εντελώς το εύρημα. Να είμαι απόλυτα βέβαιος, γιατί ξέρετε τι γίνεται σε αυτές τις περιπτώσεις με τη σύγχυση που επικρατεί. Έψαχνα διακαώς. Συνταίριαξα ευρήματα με αρχαίες πηγές και κατέληξα στα πορίσματά μου. Επιπλέον, επειδή η UNESCO κήρυξε το 2016 ως Αριστοτέλειο έτος, δεν κρατήθηκα και προχώρησα στις επίσημες ανακοινώσεις. Τις οποίες, δεν σας κρύβω ότι και πάλι δεν θα έκανα, καθώς το επόμενο φθινόπωρο αναμένεται να εκδοθούν τρεις ογκωδέστατοι τόμοι για την επιστημονικά τεκμηριωμένη άποψή μου για τον τάφο. Δηλαδή, το Παγκόσμιο Συνέδριο Αριστοτελιστών ήταν απλά η πρόκληση»* .

Και συνεχίζει:

«Πλέον έχουμε ισχυρότατες ενδείξεις για τα μυστικά του τάφου, μετά από τον συνδυασμό των ανασκαφικών δεδομένων με τις αρχαίες πηγές. Προσωπικά δεν έχω καμία αμφιβολία. Στα σημαντικότερα ευρήματα κατατάσσονται το αψιδωτό οικοδόμημα και το ψηφιδωτό δάπεδο στο οποίο βρισκόταν ο βωμός. Η θέση στην οποία κτίστηκε το πεταλωτό οικοδόμημα, μέσα στην πόλη και κοντά στην Αγορά (κατά παρέκκλιση των νενομισμένων), με πανοραμική θέα προς όλες τις κατευθύνσεις. Η εποχή της κατασκευής του στην αρχή-αρχή ακόμη της ελληνιστικής περιόδου. Το ασύμβατο για άλλες χρήσεις σχήμα του. Ο δημόσιος χαρακτήρας του και η μεγάλη βιασύνη που διακρίνεται στην κατασκευή του, με ποιοτικό, άλλα ετερόκλητο οικοδομικό υλικό σε δεύτερη χρήση και η ύπαρξη βωμού σε τετραγωνισμένο δάπεδο, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το σωζόμενο αψιδωτό κτίσμα ήταν ο τάφος-ηρώο του Αριστοτέλη*».

 

Μόλις διαδόθηκε η είδηση ήταν πολλοί που θυμήθηκαν αμέσως τον προηγούμενο μεγάλο τάφο που βρέθηκε στην Ελλάδα, την Αμφίπολη. Και η σύγκριση σταματάει εκεί, γιατί η Αμφιπολιάδα του ’14 δεν έχει καμία σχέση με το Αριστοτέλειον του ’16.

 

Μέσω της ανακοίνωσης αυτής ο κάθε πολίτης μαθαίνει για τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουν οι αρχαιολόγοι. Προηγείται η μακροχρόνια ανασκαφή η οποία ακολουθείται από μακροχρόνια έρευνα στο εργαστήριο και την βιβλιοθήκη για την τεκμηρίωση του χώρου. Στο τέλος ακολουθεί η ανακοίνωση των συμπερασμάτων, τα οποία στην περίπτωση του Αριστοτέλειου συνοδεύονται και από τις ιδανικές πολιτιστικές συνθήκες (έτος Αριστοτέλη, συνέδριο). Για να θυμηθείτε την διαδικασία που ακολούθησε η ομάδα της Αμφίπολης μπορείτε με ευκολία να ανατρέξετε στις ειδήσεις του 2014. Scripta  manent όπως έλεγαν και οι φίλοι μας οι Ρωμαίοι, και με ένα απλό google search μπορείτε να φρεσκάρετε στη μνήμη σας τα μηχανήματα που κακώς χρησιμοποίησαν υπό την πίεση της κάμερας αλλά και τον χρόνο που πέρασε μέχρι τις ανακοινώσεις για τον ένοικο του τάφου.

 

Ένα άλλο βασικό σημείο είναι η σύνδεση του μνημείου με τον χώρο του. Από την πρώτη στιγμή το Αριστοτέλειον αναφέρεται με ιδιαίτερη έμφαση ως οργανικό μέρος της πόλης των Σταγείρων. Σκοπός είναι να συνδεθεί με τον ήδη υπάρχοντα χώρο, ο οποίος είναι προς το παρόν μερικώς επισκέψιμος. Με την λέξη «Αμφίπολη» όμως, στο μυαλό του αναγνώστη έρχεται πρώτα ο λόφος Καστά και μετά η σημαντικότατη πόλη της αρχαίας Αμφίπολης. Μέρος της αρχαίας πόλης είναι τόσο ο γνωστός τάφος με τις Καρυάτιδες όσο όμως  και οι παραγκωνισμένες από τα ΜΜΕ ταφές στο επάνω μέρος του λόφου.

 

Το τρίτο σημείο στο οποίο διαφέρουν είναι η αναγνώριση τους από την πολιτεία. Η Αμφίπολη τέθηκε άμεσα υπό την προστασία του πολιτικού κόσμου, ένα επικοινωνιακό λαχείο εν μέσω μίας δύσκολης πολιτικής συγκυρίας. Ο τάφος του Αριστοτέλη από την άλλη βρίσκεται στα Αρχαία Στάγειρα, και η γενέτειρα του φιλοσόφου έχει την ατυχία να βρίσκεται μόλις 2-3 χιλιόμετρα μακριά από τα έργα εξόρυξης μετάλλων στις Σκουριές Χαλκιδικής. Ή με τα λόγια του Κώστα Σισμανίδη για τον λόγο που διεκόπησαν οι ανασκαφές το 2000:

 

«Οι λόγοι δεν ήταν οικονομικοί. Ήταν άλλοι. Κυρίως, γιατί τάχθηκα από την πρώτη στιγμή κατά της επένδυσης των μεταλλείων για εξόρυξη χρυσού, χαλκού και αργύρου στην Ολυμπιάδα Χαλκιδικής, σε απόσταση μάλιστα αναπνοής από τα Αρχαία Στάγειρα. Τότε επέμεναν και έκαναν αποκλειστικά λόγο για την επένδυση και όχι για τον αρχαιολογικό χώρο. Προσωπικά, απέτρεψα το έργο και η πολιτική ηγεσία με μίσησε. Οπότε και έκοψε τα χρήματα για τις ανασκαφές. Έτσι συμβαίνει πάντα*».

 

Αυτή είναι η κατάσταση μέχρι σήμερα, Μάιο του 2016. Δεν είναι όμως υποχρεωτικό να παραμείνει ως έχει.

 

Τόσο η Αμφίπολη όσο και το Αριστοτέλειο είναι δύο σημαντικότατα μνημεία. Η δημοσιότητα που έλαβαν είναι ένα εξαιρετικό επικοινωνιακό εργαλείο για την ανάδειξη τους, αλλά και για την ανάδειξη των πόλεων στις οποίες ανήκουν. Ήδη ο τουρισμός της Αμφίπολης, αρχαίας πόλης και μουσείου, αυξήθηκε και εξακολουθεί να παραμένει αυξημένος παρά το διάστημα που πέρασε από την ανακάλυψη του τάφου. Το ίδιο θα γίνει και με τα Αρχαία Στάγειρα. Πρόκειται για περιοχές λιγότερο γνωστές στον Ελληνικό αρχαιολογικό και πολιτιστικό χάρτη, οι οποίες μπορούν να γνωρίσουν την περίφημη ανάπτυξη που τόσο ευαγγελίζεται το εκάστοτε κυβερνών κόμμα.

 

Η επόμενη ημέρα είναι πάντα και η πιο δύσκολη. Είναι η ημέρα στην οποία σταματούν τα λόγια και πρέπει να αρχίσουν τα έργα. Οι επενδύσεις δεν είναι απαραίτητο να γίνονται μόνο σε εργοστάσια.  Το υπουργείο πολιτισμού έχει τεράστια έσοδα από τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία. Είναι καιρός το δημόσιο σαν εργοδότης να επενδύσει σε αυτό που έκανε γνωστή την χώρα μας στα πέρατα του κόσμο: τον πολιτισμό μας.

 

Άλλωστε ο τουρισμός δεν είναι η βαριά μας βιομηχανία;

 

 

 

 

*Η συνέντευξη του Κώστα Σισμανίδη, αποσπάσματα της οποίας διαβάσατε,  παραχωρήθηκε στο NEWS 247.