«Θα καταλήξει πολύ άσχημα, αν δεν καταλήξει καλά «

Παρακολουθήσαμε την παράσταση «Ο μικρός Χίτλερ» που παρουσιάζεται για δεύτερη χρονιά στο θέατρο του Νέου Κόσμου, στην Κεντρική Σκηνή, μέχρι τις 10/1/2017.  Το έργο του γερμανού συγγραφέα με το ψευδώνυμο Άρνολντ Μπέρνφελντ, γραμμένο το 1993, αλλά άγνωστο στην Ελλάδα, συστήνουν στο ελληνικό κοινό ο Γεράσιμος Μιχελής και ο Γιώργος Χριστοδούλου, ενσαρκώνοντας τους δύο ήρωες και υπογράφοντας παράλληλα και τη σκηνοθεσία.

«Ο Μικρός Χίτλερ» είναι ένα έργο που αφορά όλους μας. Είναι μια παράσταση που μιλά για θέματα που μας καίνε. Μια υποθετική ιστορία βασισμένη σε αληθινά γεγονότα επιχειρεί να εξιχνιάσει τις απόκρυφες πτυχές της ανθρώπινης φύσης. Το μεγάλο τσίρκο της ζωής έρχεται να διαψεύσει όλες τις θεωρίες. «Κανένας δε θα τολμήσει να με πλάσει» φωνάζει ο νεαρός Χίτλερ στον ιδρυτή της ψυχανάλυσης Σίγκμουντ Φρόυντ.

Οι δύο ηθοποιοί και συν-σκηνοθέτες, Γεράσιμος Μιχελής και Γιώργος Χριστοδούλου, παίζουν με μαεστρία τo παιχνίδι των μεταμορφώσεων. Μετά το τέλος μιας απαιτητικής παράστασης μας υποδέχονται στο καμαρίνι τους και ρίχνουν φως στα ερωτήματα που τους θέτουμε.

Τι πραγματεύεται το έργο του Άρνολντ Μπέρνφελντ  «Ο Μικρός Χίτλερ» που ανεβάζετε για δεύτερη χρονιά στο θέατρο του Νέου Κόσμου;

14753488_10154558680292381_2830704035968995890_o

Γεράσιμος Μιχελής: «Δύο πολύ γνωστές προσωπικότητες είναι τα πρόσωπα του έργου, ο Σίγκμουντ Φρόυντ και ο Αδόλφος Χίτλερ. Μόλις 23 ετών, ο Αδόλφος Χίτλερ, ανήσυχος καλλιτέχνης, έρχεται στη Βιέννη για να δοκιμαστεί στην τέχνη που αγαπάει, στη Σχολή Καλών Τεχνών. Τον απορρίπτουν δύο φορές από τη Σχολή ενώ βιώνει μια κοινωνικοοικονομική κατάσταση στη Βιέννη πολύ δύσκολη, με ανεργία, με έντονο ρατσισμό, με βία. Κοιμάται στους δρόμους, είναι ένας μποέμ τύπος με άδειες τσέπες, γιατί το χρηματικό ποσό που έχει κληρονομήσει από τη μητέρα του, δεν του φτάνει για να βιοποριστεί. Κάνει διάφορα πράγματα, πουλάει καρτ ποστάλ που ζωγραφίζει ο ίδιος, αλλά είναι γεμάτος από αδιέξοδα και αναζητά λύσεις.

Ο συγγραφέας έξυπνα σκεπτόμενος επιχειρεί ένα πείραμα: αν ο νεαρός καλλιτέχνης Χίτλερ πήγαινε να συναντήσει τον παγκοσμίου φήμης και πατέρα της ψυχανάλυσης, τον εβραίο Σίγκμουντ Φρόυντ, στη Βιέννη του 1910, τι θα συνέβαινε; Θα επαληθεύονταν τα στεγανά, που όλοι έχουμε γι’ αυτούς τους συγκεκριμένους ανθρώπους; Πως αυτός είναι ο κακός Χίτλερ που πάει να συναντήσει τον καλό σωτήρα της ανθρωπότητας, Φρόυντ; Και η φύση του ανθρώπου, είναι ένα πράγμα ή έχει πολλές πτυχές; Η φύση του κακού, που όλοι τη γνωρίζουμε, έχουμε αισθανθεί κάποιες φορές ότι μας γοητεύει; Όταν το κακό κάποια στιγμή αποκαλύπτεται, είμαστε έτοιμοι να διαχειριστούμε ό, τι αντιληφθούμε από την έκφρασή του;»

14681031_10154558680267381_5853554010771437752_o

Γιώργος Χριστοδούλου: «Ο Άρνολντ Μπέρνφελντ έχει σαρκαστική διάθεση στο έργο του. Όλοι μας έχουμε την προκατάληψη, ότι ο Χίτλερ είναι ένας τρελός που αιματοκύλησε την Ευρώπη. Ο συγγραφέας εδώ διατυπώνει το εξής ερώτημα: παίρνει τον μεγαλύτερο ψυχοπαθή που γέννησε ποτέ η ανθρωπότητα και τον πάει στον καλύτερο ψυχίατρο. Τι μπορεί να συμβεί; Με τον τρόπο που έχει γράψει το έργο του πιστεύω, ότι δίνει περιθώρια για πολλές ερμηνείες σε όποιον το ανεβάσει, για το πώς δημιουργείται η μεταξύ τους αλληλεπίδραση. Έχει αφήσει ανοιχτό το πεδίο του πώς θα αυτοσχεδιαστεί η σχέση Χίτλερ και Φρόυντ και πώς θα ερμηνευτεί το έργο».

Πώς προσέγγισε ο καθένας σας τον ρόλο του, σκηνοθετικά και υποκριτικά;

Γιώργος Χριστοδούλου: «Αρχικά βασίστηκα στο κείμενο του συγγραφέα, προσπάθησα να καταλάβω ποια είναι η δική του άποψη για το πρόσωπο του μικρού Χίτλερ. Ήταν σαν να έσβησα το όνομα, έψαξα να δω ποιος είναι ο χαρακτήρας που προσπαθεί να δομήσει. Αφού κατάλαβα ποιος είναι ο συμπεριφοριακός κώδικας που έχει χτίσει γι’ αυτόν, ξεκίνησα να διαβάζω για τον ίδιο τον Χίτλερ. Εκανα μια σύνθεση πραγμάτων βάσει της οπτικής που προτείνει ο συγγραφέας και της προσωπικότητας, που μπορεί να ήταν στην πραγματικότητα από όσα γνωρίζουμε, ο Χίτλερ».

Γεράσιμος Μιχελής: «Κι εγώ από την πλευρά μου έκανα μια τεράστια έρευνα για τον Φρόυντ που υποδύομαι. Κάποιες φορές συνάντησα στη μελέτη μου τον Χίτλερ, γιατί έτυχε να γίνονται συχνά συσχετίσεις μεταξύ τους. Ήταν δύο ισχυροί άνδρες, με ισχυρό εγώ, με πατέρα, αυταρχικό ο ένας, τυραννικό  ο άλλος, με μια μάνα ευαίσθητη που τους αγκάλιαζε, είχαν πολλά κοινά σημεία.

Όσον αφορά τον ρόλο μου ως Φρόυντ έβγαλα όλα τα στεγανά και τον προσέγγισα σαν ένα γιατρό ψυχαναλυτή, όχι σαν τον Κολόμβο της ψυχανάλυσης. Κουβέντιασα με φίλους μου  επιστήμονες γύρω από το επάγγελμα του ψυχαναλυτή σχετικά με το τι προσέχουν, πώς ακούν, τι σημειώνουν, πότε φανερώνουν το οτιδήποτε και το αν απαντούν σε όλα τα ερωτήματα του αναλυόμενου».

Ποιος είναι στην πραγματικότητα ο Άρνολντ Μπέρνφελντ; Tι γνωρίζετε για τον συγγραφέα που υπογράφει με ψευδώνυμο;

Γεράσιμος Μιχελής: «Είναι εκατό χρονών, ένας μαθουσάλας εν ζωή. Γνωστός συγγραφέας της Γερμανίας, του οποίου το όνομα δεν γνωρίζουμε. Έχει ζήσει το Ολοκαύτωμα, είναι πολυγραφότατος, έχει γράψει σενάρια για τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, για το ραδιόφωνο».

Ποιοι είναι οι λόγοι που επιλέξατε να ανεβάσετε το έργο του;

Γιώργος Χριστοδούλου: «Ο τρόπος που προσεγγίζει το θέμα του μας φάνηκε ιδιαίτερα πρωτοποριακός για την εποχή του. Χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο Άρνολντ Μπέρνφελντ, γιατί όταν ανέβηκε η παράσταση το 1993 στη Γερμανία, το θέμα Χίτλερ ήταν ταμπού για τους Γερμανούς, ακόμα είναι. Τα θέματα που θίγει στο πρωτότυπο κείμενο, τα άφησε να είναι σε επίπεδο νύξεων. Εμείς διασκευάσαμε το έργο, γιατί θέλαμε τις νύξεις του να τις κάνουμε πιο κυριολεκτικές, καθώς το ανεβάζουμε στην Ελλάδα του σήμερα και είναι άλλη η αντιμετώπιση του έργου και τα πράγματα που θέλουμε να πούμε στο ελληνικό κοινό».

Γεράσιμος Μιχελής: «Ρατσισμός και ξενοφοβία υπάρχει και σήμερα στην Ελλάδα. Με την διασκευή θέλουμε να δείξουμε, ότι δυστυχώς δεν είμαστε καθόλου μακριά από την τότε Βιέννη».

Γιώργος Χριστοδούλου: «Είναι πολύ ωραία η στιγμή που περιγράφει το έργο, δηλαδή είναι λίγο πριν ξεσπάσει το μεγαλύτερο κακό στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αυτό το λίγο πριν είναι που μοιάζει με το σήμερα γενικά. Γι αυτό έχει αξία το ότι ανεβαίνει «ο Μικρός Χίτλερ» στη σκηνή. Μπορεί η ψυχανάλυση να μην νικάει στο τέλος του έργου, αλλά στην πραγματική ζωή μπορούμε να αποφύγουμε καταστάσεις, όταν έχουμε μνήμη και δεν ξεχνάμε σαν τα χρυσόψαρα».

Γεράσιμος Μιχελής: «Εκεί είναι η ευφυΐα του συγγραφέα που κάνει αυτό το πείραμα. Όλοι έχουμε την πεποίθηση, ότι ο αναλυόμενος θα θεραπευτεί. Υπάρχουν περιθώρια αισιοδοξίας, αλίμονο αν δεν υπήρχαν. Ο Χίτλερ είναι ακόμη νεαρός καλλιτέχνης, αλλά τελικά ο έντονος ρατσισμός που βιώνει, ο αντισημιτισμός και όλη αυτή ιδεολογία πάνω σε σαθρό επίπεδο τον έχει κάνει άλλο άνθρωπο, δεν μπορεί να απαλλαγεί από διχασμούς διακρίσεις και φανατισμό. Χωρίς αυτήν την ιδεολογία δεν υπάρχει αυτός ο σμπαραλιασμένος ανήσυχος καλλιτέχνης».

1802990

Γιώργος Χριστοδούλου: «Στις μέρες μας υπάρχουν πολλοί που μοιάζουν άνθρωποι και είναι τέρατα. Ας μην ξεχνάμε την γοητεία που ασκούν τα ακροδεξιά στοιχεία στις μέρες μας. Θα αναφερθώ και στην Αμερική με τον Ντόναλντ Τραμπ αυτή τη στιγμή, που για μένα η ρητορική του είναι ίδια με του Χίτλερ και ελπίζω να μην είναι πρώτος στο τελικό αποτέλεσμα».

Στο έργο έχουμε την πάλη δύο μεγαθηρίων. Είναι εμφανής η κριτική διάθεση του συγγραφέα για την «τυραννία της ψυχανάλυσης». Πόσο ισχύει αυτό; Ποιος είναι το πειραματόζωο και ποιος ο δυνάστης;    

Γιώργος Χριστοδούλου: «Πράγματι υπάρχει μια κριτική διάθεση για τον ρόλο της ψυχανάλυσης. Αξίζει να αναφέρουμε, πως ο σκηνοθέτης Μαρσέλ Κέλερ, ο οποίος ανέβασε την παράσταση στη Στουτγάρδη το 1993 και με τον οποίο ήρθαμε σε επαφή, παραδέχτηκε ότι στην παράστασή του τότε εστίασε στην άποψη, ότι η ψυχανάλυση είναι μια αποτυχία.

Στην παράστασή μας στο θέατρο του Νέου Κόσμου μας μεταφέρεται, ότι πολλοί θεατές αναρωτιούνται, ποιος κέρδισε τελικά. Θεωρώ ότι το φινάλε υπάρχει στην ιστορία που έχει ήδη γραφτεί. Ο Χίτλερ κέρδισε και  χαμένη ήταν όλη η ανθρωπότητα».

Γεράσιμος Μιχελής: «Στο έργο οι ρόλοι εναλλάσσονται, άλλοτε κερδίζει ο Χίτλερ άλλοτε ο Φρόυντ. Το μαστίγιο αλλάζει χέρια. Αν μιλήσουμε για την πραγματικότητα, η ανθρωπότητα δεν είναι άμοιρη ευθύνης! Ο Χίτλερ δεν ανέβηκε μόνος του, τον υποδέχτηκε ένας ολόκληρος λαός. Μέσα σε ένα χάος που επικρατούσε, με ανύπαρκτες ιδεολογίες, ο κόσμος αναζητούσε ένα σωτήρα. Κανένας δεν κατόρθωσε να πείσει παρά μόνο ο Χίτλερ, από τους βασικότερους αρχιτέκτονες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του Ολοκαυτώματος».

Δανείζομαι δύο κατά τη γνώμη μου σημαντικές φράσεις του έργου και θα ήθελα την προσωπική σας γνώμη.

«Γεννιέται τελικά ο άνθρωπος ή γίνεται;»

o-mikros-xitler

Γεράσιμος Μιχελής: «Θέλω να πιστεύω ότι ο άνθρωπος γίνεται! Πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι, να ζούμε διά βίου με την ελπίδα ότι θα εξελιχθούμε, ότι θα κάνουμε σοφές επιλογές προκειμένου να ιαθούμε από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Πρέπει να είμαστε ανοιχτοί σαν άνθρωποι, δημιουργικοί, ελεήμονες, απαλλαγμένοι από συμπλέγματα της βρεφικής, παιδικής κι εφηβικής ηλικίας. Γιατί υπάρχουν θεωρίες στην ψυχανάλυση που λένε πόσο καλό κάνει η γονική φροντίδα στο μεγάλωμα ενός παιδιού, ενώ η έλλειψη της δημιουργεί συμπλεγματικές προσωπικότητες. Παρόλα’ αυτά βλέπουμε ανθρώπους σε χώρες με όχι ιδιαίτερα αναπτυγμένο πολιτισμό, ανθρώπους που έχουν στερηθεί οικογενειακής θαλπωρής, αγάπης, αγκαλιάς να μεγαλουργούν. Αυτό συμβαίνει, γιατί έχουν μέσα τους έντονο το ένστικτο της δημιουργίας, της ζωής και όχι του θανάτου».

«Ο Άνθρωπος για τον άνθρωπο, λύκος. Είναι ψέμα ότι όλοι οι άνθρωποι είναι αδέλφια.»

f5a47c9e36ceb11776b4b8cd7ebbe881

Γιώργος Χριστοδούλου: «Έχει χυθεί πολύ μελάνι για την καταστροφική φύση του ανθρώπου και για την φύση του ανθρώπου γενικότερα. Υπάρχουν φιλόσοφοι που υποστηρίζουν, ότι ο άνθρωπος από τη φύση του είναι κακός.  Ο ίδιος ο Φρόυντ μετά από τους πολέμους που έζησε έγραψε τη θεωρία του για το ένστικτο της καταστροφής: το πρόβλημα είναι η πάλη ανάμεσα στο ένστικτο για δημιουργία και στο ένστικτο για καταστροφή. Στον «Μικρό Χίτλερ» υπάρχουν ισόποσα και τα δύο. Η ιστορία της ανθρωπότητας εμπεριέχει από την μια πλευρά τον Φρόυντ, που επιχείρησε να ανοίξει ένα νέο παράθυρο για τον άνθρωπο και από την άλλη πλευρά, τον Χίτλερ! Ο Χίτλερ μηδένισε το κοντέρ σε σχέση με το αν ο άνθρωπος είναι άνθρωπος ή ζώο. Ερμήνευσε τον Δαρβίνο όπως ήθελε εκείνος και πίστευε πως το δυνατότερο ζώο της φύσης οφείλει να επιβληθεί πάνω στα υπόλοιπα. Προσωπικά πιστεύω ότι ο άνθρωπος έχει και τα δύο αυτά στοιχεία μέσα του. Είναι καθαρά θέμα συνθηκών, πότε θα εμφανιστεί το καθένα».