Με την τελευταία λέξη μιας ηχηρής, παρόλη τη σιωπή της, ασθματικής παράστασης ήμουν πεπεισμένη πως έπρεπε να συναντήσω από κοντά τα δύο φλογερά πρόσωπα των πρωταγωνιστριών, στο καινούριο ανέβασμα της εμβληματικής Persona του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν στο θέατρο του Νέου Κόσμου.  Και έτσι συνάντησα στα καμαρίνια του θεάτρου την Δέσποινα Κούρτη και την Βίκυ Κατσίκα, τις δυο ταλαντούχες ηθοποιούς που ενσαρκώνουν τους βασικούς ρόλους της Persona του Μπέργκμαν (Ελίζαμπεθ Βόγκλερ και αδελφή Άλμα αντίστοιχα), σε μια συνεργασία με την ομάδα Elephas tiliensis και σε σκηνοθεσία των Δημήτρη Αγαρτζίδη και Δέσποινας Αναστάσογλου.

Επιλέξατε μαζί με την ομάδα Elephas tiliensis το έργο του Μπέργκμαν ή ήταν η ομάδα αυτή που σας κάλεσε/ επέλεξε για τους συγκεκριμένους ρόλους; Και ίσχυσε το δεύτερο, πως νιώσατε στο άκουσμα μια τέτοιας πρότασης; Με δεδομένο πάντα ότι η Persona αποτελεί ένα από τα πιο σημαίνοντα, ατόφια αριστουργήματα της 7ης τέχνης;

Βίκυ Κατσίκα: Δεν συναποφασίστηκε η επιλογή του έργου. Ήταν μια απόφαση των παιδιών, του Δημήτρη και της Δέσποινας. Χάρηκα ιδιαίτερα όταν μου έγινε η πρόταση καθώς είχα συνεργαστεί και στο παρελθόν με την συγκεκριμένη ομάδα και ήξερα καλά πως η συνεργασία θα είχε ενδιαφέρον. Με ενθουσίασε η διανομή και ο ρόλος της Άλμα. Πρώτη φορά είχα δει την ταινία στα εφηβικά μου χρόνια, χωρίς να καταλαβαίνω πολλά. Αργότερα, στο πανεπιστήμιο, την μελέτησα ενθουσιωδώς σε ένα μάθημα κινηματογράφου. Τώρα, την παρακολούθησα για τρίτη φορά, αρκετά αγχωμένη.

Δέσποινα Κούρτη: Ναι, και εγώ κλήθηκα από τον Δημήτρη για αυτό το έργο και για τον συγκεκριμένο ρόλο. Στην αρχή σκέφτηκα: «Όχι! Όχι πάλι, δεν πρέπει, δεν είναι σωστό» και αυτό γιατί αν δεχόμουν, θα ήταν η τρίτη φορά που θα ενσάρκωνα βουβό ρόλο στο θέατρο! Ωστόσο ο Δημήτρης με προέτρεψε: «Δες την ταινία και θα καταλάβεις». Και είχε δίκιο. Είχα δει την ταινία πολύ μικρή. Δεν την θυμόμουν. Αντιλήφθηκα αμέσως πως επρόκειτο για κάτι εντελώς διαφορετικό από όσα είχα κάνει μέχρι πρότινος. Κάτι μαγικό και τρομερά ισχυρό. Και εγώ είμαι πολύ χαρούμενη, παρόλο που στην αρχή ένιωσα φοβισμένη με αυτό το τρομακτικό σύμπαν της Ελίζαμπεθ Βόγκλερ, το οποίο σύντομα μετατράπηκε σε γοητευτικό και ωραία τρομαχτικό. Με έναν τρόπο δηλαδή λυτρωτικό για αυτόν που το διασχίζει. Μολονότι έχει κούραση ψυχική. Εκείνο που περισσότερο με ιντριγκάρει είναι αυτή ακριβώς η δραματουργική συνθήκη: δύο άνθρωποι, εκ των οποίων ο ένας μιλάει και ο άλλος δεν απαντά. Αυτό, αποτελεί από μόνο του μια θεατρική συνθήκη. Θεατρική συνθήκη και το λέω συνειδητά, ενώ ο Μπέργκμαν είναι κινηματογραφιστής. Εκρηκτική. Όπου μπορεί να συμβούν τα πάντα. Και που αναπόφευκτα οδηγεί σε κάτι ακραίο.

Δράττομαι της σπάνιας και άκρως ενδιαφέρουσας εμπειρίας σου, Δέσποινα, στους βουβούς ρόλους και ρωτώ: τι απαιτεί ερμηνευτικά ένας βουβός ή αλλιώς ένας αμιγώς ακούων ρόλος;

Δ. : Πάντα, ούτως ή άλλως χρειάζεται μια καλοφτιαγμένη εσωτερική ζωή. Μια ζωντανή εσωτερική ζωή. Είτε ο ρόλος είναι ομιλών, είτε όχι. Θα σας πω το σημαντικότερο για να μπορέσεις, να ξεκινήσεις να δουλεύεις γενικά, αλλά πολύ περισσότερο πάνω σε έναν βουβό ρόλο. Θέλει μεγάλη εμπιστοσύνη στον παρτενέρ! Σχεδόν παράδοση του εαυτού-ρόλου στον παρτενέρ. Κάθε έργο με δύο πρόσωπα και ειδικότερα αυτό το έργο, απαιτεί ένα θηλύκωμα των δύο ερμηνευτών επί σκηνής. Ένα απόλυτο θηλύκωμα. Και είναι δύσκολο και για την Βίκυ, γιατί δεν απαντά σε κάτι που ακούγεται. Έχει έναν πολύ δύσκολο παρτενέρ! Και αυτή είναι η ιδιαιτερότητα!

Ακούγοντάς σε, έρχεται στο μυαλό μου η οδηγία του Στανισλάφσκι προς τους ηθοποιούς του: «Μην κοιτάτε μέσα σας. Δεν υπάρχει τίποτα. Κοιτάξτε τον παρτενέρ σας».

Δ. : Ναι, είναι μια μεγάλη αλήθεια. Ο ρόλος είναι ο άλλος!

Βίκυ, γιατί μιλάει η Άλμα; Μιλάει αντιστικτικά προς την σιωπή της Βογκλερ; Ή κουβαλάει ένα ενεργειακό υπόλοιπο λέξεων και σκέψεων που δεν εκφράστηκαν στην ώρα τους;

Β.: Νομίζω ότι συμβαίνουν και τα δύο. Σε ένα πρώτο, αρχικό στάδιο, μιλάει για να βοηθήσει την Ελίζαμπεθ. Ελπίζει ότι έτσι, κάποτε, θα της αποσπάσει μια λέξη, που θα είναι και η ίασή της. Αυτό ισχύει μόλις πρωτογνωρίζονται. Η Άλμα μιλάει με μόνη πρόθεση να βοηθήσει την Ελίζαμπεθ. Αγνοεί την πιθανότητα να ανακαλύψει μιλώντας μια προβληματική που να αφορά την ίδια. Όταν όμως φεύγουνε στην εξοχή, κάτι αλλάζει. Εξακολουθεί να μιλάει με την διαφορά ότι τώρα, αφηγείται γεγονότα. Πράγματα που έχουνε συμβεί. Και τότε σιγά σιγά, αρχίζει να βουλιάζει. Βλέπει το παρελθόν να ανασύρεται. Πράγματα που μέχρι τότε δεν μπορούσε ούτε να τα σκεφτεί. Κάτι συμβαίνει εκεί. Από αυτό το σημείο και μετά, νομίζω ότι μιλά από ανάγκη. Ωστόσο αυτή η ανάγκη την διαλύει. Αργότερα, όταν πια θα αναφέρεται στον εαυτό της, στα βαθιά μονοπάτια της ψυχής της, θα ανακαλύψει πράγματα τα οποία αγνοούσε. Μέχρι που στο τέλος θα χάσει και το τελευταίο της δεδομένο. Το ότι εγώ είμαι εγώ. Πλέον μιλάει για να πει πως δεν ξέρει ποια είναι.

Δέσποινα, νωρίτερα στην κουβέντα μας χαρακτήρισες την συνθήκη του ομιλούντος και του βουβού ρόλου σε δράση, που διατρέχει και διαμορφώνει την Persona του Μπέργκμαν ως θεατρική. Ο ίδιος, πριν καταλήξει στον τίτλο Persona, σκεφτόταν τον τίτλο Cinematography. Δηλαδή Κινηματογράφος. Τι σκέψεις σου γεννάει αυτή η αντίθεση; Πρόκειται για αντίθεση;

Δ.: Η Persona είναι ένα κινηματογραφικό έργο. Εμείς, ωστόσο, με αυτό το έργο, κάνουμε θέατρο. Για την ακρίβεια κάνουμε θέατρο με βάση την θεατρική συνθήκη που έθιξα και νωρίτερα. Αυτή την ειδική συνθήκη και μόνο. Αρκεί. Στο θέατρο έχεις την σκηνή, κάποιον ή κάποιους πάνω σε αυτήν και κάποιους από κάτω.

Β.: Είναι κάτι που μπορεί να μας παρουσιάσει και ο κινηματογράφος, όπως και το θέατρο. Συγνώμη που σε διακόπτω, Δέσποινα. Στην Persona δεν παύουμε να παρακολουθούμε μια σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Μα και το θέατρο αυτό είναι. Είναι η σχέση. Οι ανθρώπινες σχέσεις, οι τόσο ιδιαίτερες, με τις τόσο περίεργες επικοινωνίες του.

Δ.: Ναι, αυτό συμβαίνει. Αυτή είναι η μεγάλη ιντριγκα εδώ! Επίσης ο Μπέργκμαν ήταν ένας άνθρωπος που λάτρευε το θέατρο και έκανε θέατρο μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Αγαπούσε πάρα πολύ τους ηθοποιούς και το έργο του Στρίντμπεργκ αποτέλεσε μεγάλο κομμάτι της καλλιτεχνικής του έρευνας. Μάλιστα, ανέβασε το Όνειρο – κάποιοι το λένε Ονειρόδραμα – 4 φορές.

Μια τελευταία ερώτηση που θα ήθελα να απευθύνω και στις δυο σας. Η Ελίζαμπεθ Βόγκλερ επιθυμεί να απαρνηθεί όλους τους ρόλους που της αναλογούν. Τόσο τους κοινωνικούς (μητέρα, σύζυγος), όσο και τους θεατρικούς (εγκαταλείπει την Ηλέκτρα στην μέση, σταματά να μιλά). Τα καταφέρνει; Ή αυτή η σιωπή δεν είναι παρά ένας ακόμα ρόλος;

Δ.:  Νομίζω πως μοιραία είναι, ναι. Αυτό από το οποίο προσπαθεί να ξεφύγει, δεν αποφεύγεται έτσι απλά. Είναι η ίδια η ζωή! Μια λειτουργία που όντως μπορεί να γίνει βασανιστική αν δεν καταφέρεις να πλεύσεις μέσα της. Για εμένα το έργο, διατυπώνει εκ νέου αυτό το ανθρώπινο ερωτηματικό της ύπαρξης. Η επιλογή της Βόγκλερ είναι γοητευτική. Αποτέλεσμα μιας τεράστιας ψυχικής δύναμης. Θέλει να εξαιρέσει τον εαυτό της από τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά δεν τα καταφέρνει. Τι κι αν αποφεύγει τις λέξεις; Τις απατηλές λέξεις; Έχει και η σιωπή τα προσωπεία της. Δεν μπορείς σιωπώντας να εξαιρεθείς και να ξεπλυθείς από όλα. Όχι. Είναι μια τραγική φιγούρα. Ξαφνικά και πεισματικά μείνει αμετακίνητη στην σιωπή της. Από βαθιά απελπισία.

Β.: Ναι. Και εγώ πιστεύω ότι είναι ένας ρόλος. Άλλωστε η Άλμα της λέει: «Κάθε τόνος στην φωνή, ψέμα. Κάθε χειρονομία, λάθος. Κάθε χαμόγελο, γκριμάτσα».

 

   Συνέντευξη : Αντωνία Μπόζνου

 (Η προετοιμασία και η αποδελτίωση της συνέντευξης έγιναν με τη βοήθεια της ηθοποιού Χριστίνας Μπιρμπίλη Καραλέκα.)

 

INFO ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ:

Πώς είναι μια ολόκληρη προσωπικότητα;

Όπως κι αν είναι, αντέχεται;

Ένα φουτουριστικό video clip εισάγει την πιο γραμμική κινηματογράφηση, ένας κλασσικός πίνακας μέσα σε μια υπερμοντέρνα κορνίζα, μια στρωτή ιστορία με ενοχλητικά πολλές και απειλητικά ισοδύναμες ερμηνείες, ένας ατελείωτος μονόλογος με δύο πρόσωπα, ή μήπως πολλά περισσότερα ή μήπως ούτε κι αυτό, μήπως…; Μια από τις σημαντικότερες ταινίες του εικοστού αιώνα στη σκηνή του Θεάτρου του Νέου Κόσμου.

Η ηθοποιός Ελίζαμπεθ Βόγκλερ κατά τη διάρκεια μιας παράστασης ξαφνικά σταματάει να μιλάει και στέκει ακίνητη μπροστά στους θεατές. Έκτοτε στέκει ακίνητη και βουβή ενώπιον όλων. Από τη σκηνή του θεάτρου βρίσκεται στο λευκό, ψυχρό δωμάτιο ενός νοσοκομείου κι από εκεί στην ανησυχητική θαλπωρή μιας ιδιωτικής εστίας. Η θεραπεία της ηθοποιού αφήνεται στα λόγια της στοργικής νοσηλεύτριας, Άλμα, στα λόγια της όχι και τόσο στοργικής, στα λόγια της όχι και τόσο νοσηλεύτριας, στα όχι και τόσο αποκλειστικά δικά της λόγια. Η θεραπεία θα αφεθεί στον Λόγο κι εκείνος θα αναλάβει και τις δύο γυναίκες. Οι αρχικά διάφανοι και με ακρίβεια προσδιορισμένοι ρόλοι θα αναμειχθούν, θα αλλάξουν, θα υπονομευθούν, θα ισορροπήσουν οριακά, θα καταφύγουν σε διαδοχικές διάτρητες κρυψώνες, θα φτάσουν μια σπιθαμή από το να ανατιναχθούν· ακόμη περισσότερο θα κινδυνέψουν να γίνουν ένας.

Μια ιστορία για την μεθοριακότητα εντός, για τον πιο επικίνδυνο σωσία, εκείνον που επιλέγει μόνος του πότε θα εμφανιστεί, για το διπλό που είναι ένα, για την άλλη εκδοχή (μας), για το υποσκιασμένο μισό της προσωπικότητας· μια αναμέτρηση κυριαρχίας χωρίς αντίπαλο. Πώς είναι, άραγε, μια ολόκληρη προσωπικότητα; Κι όπως κι αν είναι, αντέχεται;

Η ομάδα Elephas Τiliensis αναμετριέται με την αισθητική και την αντανάκλαση ενός έργου τέχνης καθοριστικού για το βλέμμα που κληροδότησε ο προηγούμενος αιώνας στα μάτια μας. Πειραματίζεται με ένα «κείμενο» κλινικής ακρίβειας κι αφαίρεσης που εγκολπώνεται (συμπυκνώνεται) στην πιο απαιτητική υποκριτική, σε μια παράσταση για έναν μόνο ρόλο, που είναι δύο.

Θέατρο του Νέου Κόσμου, Δώμα έως 19/02/2017

Τετάρτη – Σάββατο 21.15, Κυριακή 19.00

Συντελεστές της παράστασης:

Σκηνοθεσία, Δραματουργική επεξεργασία, Μετάφραση: Δημήτρης Αγαρτζίδης, Δέσποινα Αναστάσογλου

Δραματουργική επιμέλεια: Αλέκος Λούντζης, Αναστασία Μητροπάνου

Μουσική: Σαβίνα Γιαννάτου

Σκηνικός χώρος, Κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού

Σχεδιασμός φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος

Κινησιολογική επιμέλεια: Έντι Λάμε

Προβολές: Μικαέλα Λιακατά

Κοστούμι Ηλέκτρας: Ιωάννα Πλέσσα

Βοηθός κατασκευής κοστουμιού Ηλέκτρας: Κωνσταντίνος Χαλδαίος 

Στο ρόλο της Ηθοποιού ακούγεται η Μαρία Κεχαγιόγλου

Φωτογραφίες: Δέσποινα Αναστάσογλου

 Παίζουν οι ηθοποιοί:

Δέσποινα Κούρτη (Ελίζαμπεθ Βόγκλερ), Βίκυ Κατσίκα (Αδελφή Άλμα)

[email protected]

www.nkt.gr

www.facebook.com/theatroneoukosmou