Photo: Dimi Theodoraki

 

Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Θάνος Παπακωνσταντίνου και η Helter Skelter Company παρουσιάζουν για δύο ακόμη βδομάδες στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης την παράσταση με τίτλο Colossus, βασισμένη στην πρώτη τραγωδία Αγαμέμνων της αισχυλικής τριλογίας Ορέστεια. Με μια διαφορετική σκηνοθετική οπτική ο Θάνος Παπακωνσταντίνου αντιστρέφει χρονικά τις τραγωδίες της Ορέστειας, φέρνοντας το Colossus (Αγαμέμνων) ως το τελευταίο μέρος της τριλογίας Carnage που σκηνοθέτησε.

Μια παράσταση, χάρμα οφθαλμών, όπου το οπτικοακουστικό περιβάλλον εναρμονίζεται πλήρως με την μετρημένη κίνηση και το εκφερόμενο κείμενο.

Θάνο, η παράσταση ξεκινάει με ένα «ενοχλητικό» βουητό εντόμων. Στη συνέχεια το βουητό αντικαθίσταται από ένα υποβλητικό επαναλαμβανόμενο μουσικό θέμα. Ο θεατής έχει ήδη προετοιμαστεί για το τι θα επακολουθήσει.

Πράγματι, το βουητό που ακούς είναι μύγες. Ο Αντώνης Μόρας, μόνιμος συνεργάτης σε όλες τις παραστάσεις μας, έχτισε τη μουσική γύρω από τη ιδέα του Σμήνους που συνδέεται με την έννοια του ολοκληρωτισμού. Ο φασισμός χρησιμοποιούσε την ιδέα του σμήνους, των στρατιωτών ενωμένων σαν μια συστάδα κλαδιά. Ταυτόχρονα το βουητό είναι οι μύγες πάνω από τους νεκρούς της μάχης, την ώρα της σήψης. Το εμβατήριο που ακολουθεί είναι τα τελευταία μέτρα από ένα έργο του Φραντς Λιστ.

Όλη η παράσταση διαδραματίζεται πίσω από ένα τούλι. Ποιο σκοπό εξυπηρετεί η χρήση του; 

Το τούλι το έχω χρησιμοποιήσει και σε άλλες παραστάσεις μου (Pedestal, Μάκβεθ).  Μου αρέσει το ήπιο θόλωμα της εικόνας που δημιουργεί. Ενώ βλέπεις κάτι πολύ κοντά σου, την ίδια στιγμή αυτό απομακρύνεται. Ανάλογα πόσο φωτίζεται η σκηνή, δίνει μια κινηματογραφική χροιά. Εξυπηρετεί και την αφήγηση του «Colossus». Αυτό που βλέπει η γυναίκα συμβαίνει ή όχι, είναι όνειρο ή πραγματικότητα; Το τούλι ενδυναμώνει αυτή την αίσθηση. Επιπλέον όσο μεγαλώνει το σκηνικό βάθος, ο θεατής δεν βλέπει τα πρόσωπα, βλέπει μόνο την δράση. Μπαίνει ένα όριο ανάμεσα στη σκηνή και τους θεατές, διαχωρίζονται οι δύο κόσμοι. Προσωπικά, επειδή ως θεατής αποζητώ να μπω στο παραμύθι που διαδραματίζεται επί σκηνής, προτιμώ να έχω μια απόσταση χωροταξικά και αυτή η προσθήκη το εντείνει.

Έχεις τοποθετήσει την «Κλυταιμνήστρα» μέσα στο σπίτι να επιδίδεται σε μια μανιακή και απόλυτης ακρίβειας καθαριότητα, ενώ έξω επικρατεί το χάος του πολέμου, μια καθαριότητα που θα καταλήξει στην κάθαρση. Η Μαρία Καλλιμάνη είναι η πιο ενδιαφέρουσα νοικοκυρά που έχω δει, οφείλω να ομολογήσω.   

Όλο το θέμα του έργου είναι οι δυο κόσμοι, το έξω και το μέσα. Οι σκηνές έχουν μεγάλη διάρκεια για να εντυπωθεί στον θεατή, το γεγονός ότι ο άνθρωπος όσο και να προσπαθεί να κρατήσει κάτι έξω από τον ίδιο, εκείνο τελικά θα εισβάλει και όλα τα όρια θα καταλυθούν. Η γυναίκα αυτή υπηρετεί ένα σύστημα. Φροντίζει το σπίτι της ευλαβικά, σαν η καθαριότητα του σπιτιού να ήταν ένα θείο μυστήριο. Έτσι αποκτά νόημα η ζωή της. Κάθε φορά που κάθεται, βλέπει ένα όνειρο, βλέπει τον εαυτό της ως λαγουδίνα που χάνει το παιδί της, όταν τους επιτίθενται δύο αετοί. Αυτή η παραβολή αναφέρεται στο πρώτο χορικό του Αγαμέμνονα κι έτσι το συνδύασα  δραματουργικά. Οι αετοί έχουν χρησιμοποιηθεί πολύ σαν σύμβολο από τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, είναι σύμβολο αρσενικής δύναμης. Η διάθεσή της αλλάζει με την επιστροφή της κόρης της από τους νεκρούς. Συνειδητοποιεί την απειλή που έρχεται και μπαίνει στον εφιάλτη μέσα από μια ροή σκηνών με εναλλαγή φωτός και σκοταδιού.

Στο έργο σου βλέπουμε μια επαναληπτικότητα κινήσεων με μεγάλη διάρκεια.

Στην τραγωδία του Αγαμέμνονα υπάρχει μια τεράστια αναμονή μέχρι να γίνει ο φόνος, ο ρυθμός της παράστασης πρέπει να είναι ανάλογος. Με ενδιαφέρει να δείξω πως καλλιεργείται όλη αυτή η αναμονή, με ένα τόνο δυσοίωνο. Η αναμονή χρειάζεται χρόνο. Πολλές φορές στο θέατρο συνδέουμε λανθασμένα την αίσθηση του ρυθμού με τον γρήγορο ρυθμό. Το θέατρο είναι καταρχήν διαχείριση χρόνου. Όλα γύρω μας κινούνται γρήγορα και η διάσπαση της προσοχής μας οξύνεται όλο και περισσότερο. Δεν είμαστε συμφιλιωμένοι με τις αργές ταχύτητες. Είναι σημαντικό να επιμείνεις σε μια δράση, όπως στην προκειμένη περίπτωση που μια γυναίκα καθαρίζει, ενώ έξω συσσωρεύονται πτώματα. Σου δίνεται ο χρόνος, ανάλογα τα ερεθίσματα, να έρθεις αντιμέτωπος και με το δικό σου προσωπικό κομμάτι κάθε φορά.

Μιλώντας για το χρόνο η Αμπράμοβιτς έχει πει ότι, αν κοιτάς επίμονα ένα τραπέζι, σιγά σιγά αρχίζεις να βλέπεις λεπτομέρειες, τις αυλακιές, τους τόνους των χρωμάτων, τα σωματίδια της σκόνης, η διαστολή του χρόνου αυτό επιτυγχάνει. Η ιδέα που υπάρχει πίσω από όλα αυτά είναι η επιμονή και η πίστη. Προσπαθώ να έχω έναν άξονα και να εμβαθύνω, είναι κι ένας δικός μου τρόπος να υπάρξω. Δεν γίνεται να αφιερωθείς σε πολλά πράγματα. Όλα θέλουν χρόνο, όπως και οι σχέσεις. Ο Κούντερα έλεγε ότι, όποιος θέλει να ξεχάσει, τρέχει πολύ γρήγορα. Αν θες να δημιουργήσεις μια μνήμη και να καταλάβεις, πρέπει να σταθείς και να παρατηρήσεις, να αφουγκραστείς.

 

                                                                                        Photo: Dimi Theodoraki

 

Ποια θέση έχει ο λόγος στις παραστάσεις σου;

Επικρατεί η άποψη ότι το θέατρο πρέπει να έχει πολύ λόγο, αλλιώς ο θεατής δεν μπορεί να κατανοήσει την παράσταση. Δεν συμφωνώ, γιατί πιστεύω ότι λόγος μπορεί να υπάρχει και μέσα στη σιωπή, όπως αντίστοιχα και δράση μέσα στην ακινησία. Μου αρέσει ο λόγος, αλλά για να είμαι ειλικρινής έχω πιάσει τον εαυτό μου να μην ακούει κάποιες φορές. Ο λόγος δεν λειτουργεί πάντα, μπορεί να γίνει θόρυβος. Αν κάποιος μιλάει ακατάπαυστα, κουράζει και σε φτάνει σε σημείο να μην τον ακούς πραγματικά. Ζούμε έτσι κι αλλιώς μέσα στη φασαρία. Αναρωτιέμαι γιατί ενοχλεί η μουσική noise, όταν όλη μας η ζωή διακατέχεται από noise.

Τι ρόλο παίζει στη ζωή σου η μουσική;

Τη λατρεύω τη μουσική. Είναι πάνω απ’ όλα. Είναι ένας κώδικας επικοινωνίας που λειτουργεί αυτόματα. Σε «χτυπάει» αμέσως στο θυμικό, σε κάνει να θέλεις να κλάψεις, να γελάσεις, να χορέψεις. Οι άλλες τέχνες προϋποθέτουν και μια εγκεφαλική διεργασία. Ακούω συνεχώς μουσική, από κλασική συμφωνική όπερα μέχρι Cure και Matt Elliott. Με απασχολεί πολύ η μουσική που θα ντύσει κάθε παράσταση, ο ήχος είναι από τα πρώτα πράγματα που εξετάζω μαζί με τον Αντώνη Μόρα. Το ηχητικό πλαίσιο των παραστάσεων συνομιλεί με το noise, είτε είναι βόμβος είτε κάποιο κομμάτι πειραγμένο, καθώς η θεματική των έργων κινείται γύρω από το σκοτάδι. Αν και το φοβάμαι το σκοτάδι, έχω μεγάλη περιέργεια να δω τι κρύβεται πίσω από αυτό.

Το όνομα της ομάδας σου Helter Skelter μου φέρνει στο μυαλό το ομώνυμο τραγούδι των Siouxsie and the Banshees.

Είναι ένα όνομα γλωσσοδέτης, είναι η αλήθεια, που σημαίνει «τα πάνω-κάτω». Μια παιδική παιχνιδιάρικη φράση, θα λέγαμε ότι είναι, που κατέληξε να ακούγεται ως ξόρκι και να εκφράζει μια ανατροπή, συνήθως δυσοίωνη. Συνδυάζει πολλά πράγματα. Ο Σαίξπηρ, οι Beatles, ο Μάνσον, ο serial killer, η dark κουλτούρα την έχουν χρησιμοποιήσει.

Γιατί δεν έχεις ασχοληθεί με τον κινηματογράφο, αφού οι σκηνοθεσίες σου στο θέατρο είναι ιδωμένες μέσα από ένα κινηματογραφικό πρίσμα;

Δεν έχω την τεχνολογική κατάρτιση, είμαι πολύ αναλογικός! Ενώ τρελαίνομαι για τον κινηματογράφο, ο οποίος σου δίνει το avantage να μείνει το έργο σου αναλλοίωτο, έχω ένα φόβο να τον δοκιμάσω. Για το λόγο αυτό τον εισάγω με τρόπο αναλογικό στις θεατρικές μου παραστάσεις.

Ποιες είναι οι επιρροές σου;

Αγαπάω τον Ντέιβιντ Λιντς, τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ, τον Αντρέι Ταρκόφσκι, τον Καρλ Ντράγερ, τον Παζολίνι. Θαυμάζω απεριόριστα τους Ρομέο Καστελούτσι, Μπομπ Γουίλσον, Κριστόφ Μαρτάλερ, τον Αντωνέν Αρτώ, που τόσο έχει αγαπηθεί, γιατί όλοι μέσα από το έργο του προβάλλουν δικά τους πράγματα. Έχω επηρεαστεί από την αρχαία τραγωδία, όπως είναι εμφανές, από το θρησκευτικό θέατρο που έχει να κάνει περισσότερο με την τελετή και λιγότερο με το θέατρο λόγου. Οι παραστάσεις μου βασίζονται στο νατουραλιστικό στοιχείο, παράλληλα όμως αυτό διαστέλλεται στο χρόνο ή «σπάει» με έναν ονειρικό κόσμο και αλλοιώνεται.

 

                                                                            Photo: Dimi Theodoraki

 

Το αίμα είναι παρόν στις σκηνοθεσίες σου. Γιατί σε ιντριγκάρει; Είναι η ζωή και ο θάνατος μαζί;

Είναι ένα οπτικό ερέθισμα που λειτουργεί για μένα ως εικαστική έκφραση. Η εικόνα του αίματος σε μια σκηνή γίνεται τόσο αποκρουστική όσο και γοητευτική. Συνδέεται με την φιλολογία του τρόμου, που με ενδιαφέρει. Άλλωστε παντού υπάρχει αίμα. Είναι η ζωογόνος δύναμη, η αρχή και το τέλος. Όλοι οι αρχαίοι μύθοι γύρω από το αίμα πλέκονται: ζωή, δύναμη, φόνος.

H παράσταση «Colossus» αγγίζει θέματα όπως η οικογένεια, η εξουσία, η θρησκεία. Βλέπουμε ότι όλα οδηγούνται σε κατάρρευση.

Όλα όσα ανέφερες, είναι ιδέες και συστήματα, στα οποία κάποιος μπορεί να πιστέψει. Θεωρώ ότι, όποια κι αν είναι η μεγάλη ιδέα (πίστη σε ένα θεό, ηγέτη, θεσμό, έρωτα), στο τέλος ο άνθρωπος θα εξαπατηθεί. Στην «Ορέστεια» η κίνηση είναι εξελικτική. Στην τριλογία «Carnage», συμβαίνει το αντίθετο. Ο άνθρωπος είναι εγκλωβισμένος σε μια κυκλική πορεία. Δεν ξέρω αν ακούγεται απαισιόδοξο, αλλά το σχήμα που επικρατεί είναι ο κύκλος. Παλεύεις για το άλμα, έχεις στο μυαλό σου το «για πάντα», θες να πιστέψεις ότι όλα έχουν μια ανοδική πορεία, όμως συνεχώς σκοντάφτεις, επαναλαμβάνεις τα ίδια λάθη κι επανέρχεσαι στην πρότερη κατάσταση.

Πόσο σε εκφράζει η σημερινή εποχή;

Ίσως πολλοί από μας θεωρούμε ότι θα ζούσαμε καλύτερα σε κάποια άλλη εποχή. Κι εγώ ενδεχομένως θα ήθελα να ήμουν στην παρέα του Σέλεϋ και του λόρδου Βύρωνα και να μιλούσαμε για ποίηση. Όλες οι εποχές όμως έχουν προβλήματα. Δεν υπάρχει ασφαλής περιοχή. Μέσα στο θέατρο νιώθω πραγματικά απελευθερωμένος. Κάνοντας θέατρο φέρνεις πρόσωπα και πράγματα πιο κοντά σου, συμφιλιώνεσαι μαζί τους προσπαθώντας να τα κατανοήσεις ή να τα ξορκίσεις. Δημιουργείς μια εστία συνδιαλλαγής. Στο θέατρο έχεις όλη την ελευθερία του κόσμου.

 

Συνέντευξη: Ντίμη Θεοδωράκη

 

 

Παραστάσεις έως 28 Μαίου

INFO:

https://fermouart.gr/2017/05/09/colossus-thanos-papakonstadinou/

https://www.youtube.com/watch?v=LExyYGKL1G0

http://www.lykofos.org/