Το δέντρο που δακρύζει όταν το πληγώνουμε…

 

 

Το Μουσείο Μαστίχας βρίσκεται στα Μαστιχοχώρια στο Νότιο μέρος της Χίου, συγκεκριμένα στο Πυργί, στη θέση Ράχη, επάνω σε ένα λόφο που ατενίζει μια θάλασσα μαστιχόδεντρων. Δικαιούχος είναι το Πολιτιστικό Ίδρυμα του Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού, υπό την αιγίδα  του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και το Δήμο Χίου. Εγκαινιάστηκε στις 11 Ιουνίου  2016. Είναι ένα υπερσύγχρονο κτίριο εξαιρετικής αισθητικής, φτιαγμένο από υλικά όπως πέτρα ξύλο και γυαλί, πλήρως εξοπλισμένο με σωστή διαρρύθμιση και πεντακάθαρο.

 

Άποψη του μουσείου από ψηλά

 

Η είσοδος στο Μουσείο, προκαλεί τον επισκέπτη για ένα ιδιαίτερο και δροσερό ταξίδι γεμάτο άρωμα και γεύσεις και τον προετοιμάζει να ζήσει μία δυνατή εμπειρία μέσα στους αυθεντικούς μαστιχώνες που διαθέτει, ανακαλύπτοντας το μοναδικό σε όλο τον κόσμο προϊόν, την μαστίχα.
Μαστίχα ονομάζεται η διάφανη κολλώδης ουσία (ρητίνη) με το ιδιαίτερο άρωμα που εξάγεται από το μαστιχόδεντρο.
Η πατρίδα του δέντρου της Μαστίχας  είναι η Χίος  και ο επιστημονικός όρος του είναι
Pistacia lentiscus var. Chia του γένους Pistacia. Ο θάμνος ή αλλιώς σκίνος, ζει περισσότερο από 100 χρόνια και στα 40 με 50 του χρόνια, βρίσκεται σε πλήρη περίοδο ανάπτυξης.

 

 

 

Οι αναφορές για το δέντρο αυτό ξεκινούν από την αρχαιότητα και συγκεκριμένα από τον ιστορικό Ηρόδοτο (5ος αιώνας), ο οποίος πρώτος έδωσε σημαντικές πληροφορίες για το μυροβόλο δέντρο που παράγει ρητίνη. Ακολούθησαν ο Ιπποκράτης και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Μάρκελος Εμπειρικός (4ος-5ος αιώνας π.Χ., Συνταγή για φλόγωση στομάχου, εντέρων και συκωτιού), ο Ορειβάσιος Σαρδηνίας (4ος αιώνας π.Χ., Η μαστίχα είναι φάρμακο για την ουροδόχο κύστη και το στομάχι), ο Γαληνός (2ος αιώνας π.Χ., Ανεβάζει τις συνθήκες του αίματος και θεραπεύει τον χρόνιο βήχα), ο Σκριμπόνιους Λάργκους (1ος αιώνας π.Χ., Η μαστίχα είναι καλή για στομάχι, έντερα, συκώτι) καθώς και οι: Θεόφραστος, Διοσκουρίδης, Πλήνιος. Η ύπαρξη απολιθωμένων φύλλων ηλικίας 6 εκατομμυρίων ετών επιβεβαιώνει τις αναφορές αυτές.
Κατά τα Ρωμαικά χρόνια Λατίνοι γιατροί έγραφαν για τις φαρμακευτικές και θεραπευτικές ιδιότητες της μαστίχας σε συνδυασμό με άλλα βότανα. Λέγεται δε ότι κάποιοι Ρωμαίοι αυτοκράτορες την ανέμειξαν με κρασί, δημιουργώντας ένα ποτό αντίστοιχο του σημερινού ούζου με μαστίχα.
Στα Βυζαντινά χρόνια το μονοπώλιο της μαστίχας το είχε ο εκάστοτε Βυζαντινός αυτοκράτορας με μεγάλα και σημαντικά κέρδη όπου και η φήμη της έγινε γνωστή σε όλα τα μεγάλα εμπορικά κέντρα της εποχής σε Ευρώπη και Ανατολή.
Ακολούθησαν Φράγκοι, Ενετοί και Γενουάτες. Στη Γενουατική περίοδο (1346-1566), η παραγωγή της Μαστίχας οργανώθηκε όσο ποτέ άλλοτε. Ιδρύθηκε η «Μαόνα», μια επιχείρηση η οποία ανέλαβε αποκλειστικά το εμπόριο και τη διαχείριση της μαστίχας. Λέγεται ότι την περίοδο αυτή οι Χιώτες έζησαν την πιο κοπιαστική εποχή τους, με καταπιεστική δουλεία.
Κατά της περίοδο της Τουρκοκρατίας το νησί της Χίου, χάρη στη μαστίχα απέκτησε ιδιαίτερα προνόμια. Η παραγωγή της γινόταν κανονικά αλλά την εκμετάλλευσή της την είχαν καθαρά οι Τούρκοι. Η μαστίχα πρώτης ποιότητας προοριζόταν για το χαρέμι του Σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη. Η μαστίχα δεύτερης ποιότητας πήγαινε στα χαρέμια των Μαμελούκων(Δυναστεία της Αιγύπτου) στο Κάιρο. Το 1822, όταν οι Χιώτες υπερασπίστηκαν την ελληνικότητά τους, τα Μαστιχοχώρια γλίτωσαν από το μένος των Τούρκων λόγω της μαστίχας. Οι Οθωμανοί την εισαγάγουν στην μαγειρική, στην ζαχαροπλαστική, και στην ποτοποιεία . Το ίδιο διάστημα στην Ευρώπη γίνεται χρήση μαστίχας σε θρησκευτικές τελετές ως αρωματική ουσία, ως συστατικό καλλυντικών και σταθεροποιητής χρώματος.
Το 1912 όταν ανακηρύχτηκε η Χίος ελληνική πατρίδα τότε η καλλιέργεια-συγκομιδή παραγωγή και εμπορική διακίνηση περιήλθε αποκλειστικά στα χέρια των Χιωτών.

Το 2015 η μαστίχα αναγνωρίστηκε από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε.Μ.Α.), ως φυσικό φάρμακο για δυσπεπτικά προβλήματα και για επούλωση δερματικών πληγών.

Σήμερα εκτός των παραδοσιακών αγορών της Μέσης Ανατολής-Τουρκίας-Βόρειας Αφρικής η μαστίχα κατακτά τις αγορές των ΗΠΑ, Καναδά, Κεντρική Ευρώπη, Κορέα, Ιαπωνία, Κίνα και Αυστραλία.

Μέσα υπό το πρίσμα της Unesco, η μαστιχοκαλλιέργια, εντάσσεται στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ανθρωπότητας από το 2014 και εκφράζει τη διαχρονικότητα της μαστίχας στους αιώνες.

 

Υπάρχει μία εξαιρετική οργάνωση-τακτοποίηση, με ροή στο χώρο του Μουσείου, όπου κλιμακώνεται με την εναλλαγή των διαφορετικών ενοτήτων ανά πτέρυγες, έτσι ώστε να βοηθά τον επισκέπτη να αφομοιώνει ευχάριστα όλα τα σχετικά θέματα που θα παρακολουθήσει στην πορεία.
Αρχικά γίνεται η επαφή με την μαστίχα υπό τη μορφή εκθεμάτων.
Εν συνεχεία υπάρχουν οι παρακάτω ενότητες :
-τεχνογνωσία της μαστιχό-καλλιέργειας (με τη γνώση να μεταφέρεται από γενεά σε γενεά, με αφετηρία τους μαστιχο-καλλιεργητές και περιλαμβάνει την περιποίηση των δέντρων με ασπροχωμάτισμα και κέντημα-κυλιση δάκρυ-μάζεμα-συλλογή- επεξεργασία με κοσκίνισμα- πλύσιμο-καθαρισμό, διάθεση και παράδοση στη Ένωση Μαστιχοπαραγωγών), με την παλαιότερη και σύγχρονη
εκδοχή.
-οι τρόποι παραγωγής (επεξεργασίας-εργαλεία- εξοπλισμός),
– η διαχείριση της μαστίχας ιστορικά ανά τους αιώνες,
-η διαφορετικότητα της παραγωγής των ειδών με βάση τη μαστίχα και η ιστορία της με εργοστασιακά μηχανήματα, τυπογραφεία, προϊόντα φαρμακευτικής, κοσμετολογίας, οινοποιίας  και οι σχετικές διαφημίσεις αυτών, παλαιές και νεώτερες,
– την συνεταιριστική εκμετάλλευση και μεταποίηση της στην Νεώτερη και Σύγχρονη εποχή, όπου και σηματοδοτεί την έναρξη ενός αρκετά σημαντικού κεφαλαίου που αφορά την παραγωγική και πολιτιστική ιστορία της Χίου.

Καζάνια παραγωγής μαστιχέλαιου

 

Πέρα των εκθεμάτων, περιλαμβάνονται οπτικοακουστικές  εφαρμογές, ταινίες, μακέτες, πρωτότυπα παλαιάς κοπής αλλά και νέα μηχανήματα σε λειτουργία, η αίθουσα «Σκίνος» στην οποία γίνονται εκδηλώσεις,  εκθέσεις και δράσεις πολιτισμού, η αίθουσα «Κεντητήρι» με εκπαιδευτικά προγράμματα και τέλος η υπαίθρια προσέγγιση των μαστιχόδεντρων και λοιπών, στον περιβάλλοντα εξωτερικό χώρο του Μουσείου.

Με την ολοκλήρωση του οδοιπορικού μας, αφού εμπεδώσαμε την μεγάλη διάσταση της λέξης «Μαστίχα» και εμπλουτίσαμε τις γνώσεις μας για την ιστορία της Χίου,, συνειδητοποιήσαμε πόσο αναγκαία ήταν η δημιουργία ενός τέτοιου «ζωντανού» Μουσείου. Με την υλοποίησή του, δημιουργήθηκε ένας πόλος έλξης πολυπολιτισμικού ενδιαφέροντος και μία άλλη προοπτική που οδηγεί τη Χίο να αποκτήσει μία διεθνούς φήμης ταυτότητα, διαφημίζοντας αφενός μεν το μοναδικό στον κόσμο προϊόν της, αφετέρου δε συμβάλλοντας δυναμικά στον πολιτισμό και στην ανάπτυξη του νησιού.
Γιατί Μαστίχα = Χίος.

 

 

Διεύθυνση
Πυργί, Θέση Ράχη (Τεπέκι), 82 102 Χίος
Τηλ.: 22710 72212
Ώρες λειτουργίας:
1η Μαρτίου-15 Οκτωβρίου: 10:00-18:00
16 Οκτωβρίου-28 Φεβρουαρίου: 10:00-17:00
Γενική είσοδος: 3 ευρώ
Μειωμένο εισιτήριο: 1,5 ευρώ.

 

Παρουσίαση: Βίκη Κουτρή