Από την Ντίμη Θεοδωράκη

Την τελευταία παράσταση του Κύκλωπα σε σκηνοθεσία Παντελή Δεντάκη παρακολουθήσαμε στις 7 Σεπτέμβρη στο Ηρώδειο, ένα έργο που δεν το βλέπουμε συχνά μεταφερμένο στη σκηνή. Ο Κύκλωπας του Ευριπίδη ανήκει στο είδος του σατυρικού δράματος, ενός από τα τρία είδη της δραματικής ποίησης, που είναι το πιο λαϊκό, καθώς ξεκίνησε από τις χοντροκομμένες φάρσες και τους αυτοσχεδιασμούς.

Είναι το μόνο που έχει διασωθεί πλήρως και βασίζεται στην Οδύσσεια, στο επεισόδιο της 9ης ραψωδίας, όπου εξιστορείται το πως ο Οδυσσέας τύφλωσε τον Κύκλωπα Πολύφημο. Στο σατυρικό αυτό δράμα του Ευριπίδη, τον Χορό τον αποτελούν οι Σάτυροι (με πατέρα τον Σιληνό), ναυαγοί στο νησί των Κυκλώπων και υπηρέτες τους. Εκεί επικρατεί ο νόμος του ισχυρού. Ο ξένος «φιλοξενείται» μόνο στην κοιλιά του Κύκλωπα. Η ανθρωποφαγία και η εκμετάλλευση είναι τα θέματα που θίγονται επί σκηνής, σε έναν τόπο όπου ο φόβος και η απελπισία αλλάζουν στρατόπεδα συνεχώς. Τα πρόσωπα του έργου αλλάζουν εξίσου ρόλους, θύτη ή θύματος, γελοιοποιούν και γελοιοποιούνται.

Ο Σιληνός, κατά την είσοδο μας στο Ηρώδειο, μας υποδέχεται μετά μουσικής σκουπίζοντας την σκηνή. Δε διστάζει να επισκεφτεί και το κοίλο για να δείξει από κοντά στους θεατές τα πλούσια κάλλη του, κάτω από την φούστα. Ο λόγος για την ηθοποιό, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, που «συναγωνίζεται» τον δυνατό ρόλο του Κύκλωπα και γίνεται ο δυναμικός συντελεστής της παράστασης. Με μια πλούσια εκφραστική κλίμακα στην φωνή και την κίνηση φτάνει με αυτό τον ρόλο σε μια σπουδαία υποκριτική πραγματικότητα.

Μετά τον απολαυστικό μονόλογο το Σιληνού, την σκηνή γεμίζουν πέντε γυναίκες Σάτυροι, τα  παιδιά του. Οι ηθοποιοί Νεφέλη Μαϊστράλη, Μαρία Μοσχούρη, Αμαλία Νίνου, Μυρτώ Πανάγου, Ελένη Τσιμπρικίδου χορεύουν και τραγουδούν ενδυναμώνοντας την αίσθηση του διονυσιακού στοιχείου. Ένας Χορός που δείχνει να νιώθει ό,τι λέει, χωρίς εντυπωσιασμούς, με πλαστικότητα στην κίνηση στηριζόμενος στο  δυναμικό της κάθε ηθοποιού.

Στη συνέχεια, κάνει την εμφάνισή του ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του, ναυαγοί και οι ίδιοι στη χώρα των Κυκλώπων. Η Άννα Καλαϊτζίδου, ως Οδυσσέας, μέχρι τη στιγμή που οδηγείται από τον Πολύφημο στην σπηλιά του, παρουσιάζεται κάπως άνευρη και σε κάποια σημεία στομφώδης. Από το σημείο εκείνο όμως μεταμορφώνεται ολοκληρωτικά και γίνεται ο πολυμήχανος Οδυσσέας, όντας δοσμένη, με καίρια εσωτερικότητα, στο πνεύμα του ρόλου.

Η Στεφανία Γουλιώτη που έχει αναλάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του Κύκλωπα, γιου του Ποσειδώνα, υποδύεται ένα βίαιο ον, που όμως παρουσιάζει και ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Αυτός ο απεχθής ανθρωποφάγος είναι το τραγικό πρόσωπο του έργου, καταδικασμένος να μην μπορεί να ξεφύγει από τη φύση του. Τελείως τυφλός στο τέλος φανερώνει τον έρωτά του για τη νύμφη της θάλασσας, την Γαλάτεια (πρόσθετο κομμάτι στο έργο από το ΙΑ΄ Ειδύλλιο του Θεόκριτου). Ο Πολύφημος, πληγωμένος διπλά, στο σώμα και στην ψυχή, φτάνει σε φράσεις εξομολογητικές («με πήρε ο έρωτας για σε», «και τη ζωή μου θα έχανα για σένα»). Η Στεφανία Γουλιώτη μας μεταφέρει με συγκινησιακό βάθος και μαεστρία όλες τις μεταπτώσεις του Κύκλωπα, ενός πανίσχυρου μυθικού όντος, που καταλήγει να εξαπατηθεί και να ηττηθεί.

Τα παλιά τραγούδια που ακούγονται, όπως και η πρωτότυπη μουσική με το όμποε και την γκάιντα συνδυάζονται άψογα με την σατυρική διάθεση του έργου. Τα κοστούμια είναι αρκετά ευφάνταστα, αν και η χρήση του πουκαμίσου ξενίζει το μάτι.

Ο σκηνοθέτης Παντελής Δεντάκης δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα παράσταση που διαφυλάσσει την ατμόσφαιρα του σατυρικού έργου και ταυτόχρονα το αναδεικνύει και μέσω της επιλογής του συγκεκριμένου αμιγώς γυναικείου θιάσου και μέσω όλων των ανανεωτικών προσθηκών στην παράσταση «Κύκλωπας».

Ταυτότητα παράστασης

Μετάφραση: Παντελής Μπουκάλας
Σκηνοθεσία: Παντελής Δεντάκης
Σκηνικά – Κοστούμια: Γεωργία Μπούρδα
Επιμέλεια κίνησης: Ερμής Μαλκότσης
Μουσική: Λευτέρης Βενιάδης
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Βοηθοί σκηνοθέτη: Έφη Ρευματά, Θανάσης Ζερίτης
Βοηθός Σκηνογράφου – Ενδυματολόγου: Μυρτώ Κοσμοπούλου
Κατασκευή Σκηνικού: Νίκος Δεντάκης
Φωτογραφίες: Κική Παπαδοπούλου
Φωτογραφίες πρόβας: Βάσια Αναγνωστοπούλου
Ηχογράφηση-μίξη: AUX Studio – Παναγιώτης Παρασκευαΐδης

Ερμηνεία: Στεφανία Γουλιώτη (Κύκλωπας), Άννα Καλαϊτζίδου (Οδυσσέας), Αλεξάνδρα Αϊδίνη (Σιληνός), Νεφέλη Μαϊστράλη, Μαρία Μοσχούρη, Αμαλία Νίνου, Μυρτώ Πανάγου, Ελένη Τσιμπρικίδου (Σάτυροι), Έφη Ρευματά (Κομπάρσος)

– Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου
Εκτέλεση παραγωγής: Polyplanity Productions / Γιολάντα Μαρκοπούλου, Βίκυ Στρατάκη
Παραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου