Από τη Ντίμη Θεοδωράκη

«Να υπηρετείς, να υπακούς, να υπομένεις… όσο πιο καλά μπορείς»

Στο Θέατρο Άλφα.Ιδέα γίνονται συνεχώς ωραία πράγματα. Και τι εννοώ με αυτό. Εννοώ δουλειές με μεράκι, που αδιαμφισβήτητα ξεχειλίζουν από φρέσκο αέρα, μακριά από πεπατημένες και χωρίς φόβο να ρισκάρουν. Χωρίς φόβο να ρισκάρουν να δώσουν στο κοινό κάτι διαφορετικό, κάτι που μπορεί να ξενίζει, αλλά που καταλήγει να αρέσει. Δε θα μακρηγορήσω με το να εκθέσω τα πολλά ατού αυτής της ομάδας, νομίζω είναι καλό ο θεατής να το επιβεβαιώσει ιδίοις όμμασι. Στη νέα τους παράσταση «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» σε δική τους διασκευή βρέθηκα κι εγώ ως θεατής. Το έργο και ως περιεχόμενο, αλλά και όπως παρουσιάζεται επί σκηνής, έχει όλες τις επιρροές από την Commedia dell’ Arte (επαγγελματική λαϊκή κωμωδία). Μια  εξελιγμένη Commedia dell’ Arte, έτσι όπως την διαμόρφωσε ο Κάρλο Γκολντόνι. Τι σημαίνει αυτό: ότι ο «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» συνδυάζει την ξεπερασμένη θεατρική φόρμα (Commedia dell’ Arte), από την οποία αποκόμισε πολλές γνώσεις με την ολοκληρωμένη πλέον κωμωδία που έχει αρχή, μέση και τέλος.

Ο Βενετσιάνος Κάρλο Γκολντόνι, δικηγόρος στο επάγγελμα, προσπάθησε να αναβιώσει με το δεύτερο αυτό έργο του την φόρμα της Commedia dell’ Arte ενσωματώνοντας την στο πνεύμα της κοινωνίας της εποχής του. Έκανε μια «μεταρρύθμιση», όπως έλεγε ο ίδιος. Αυτό τον έφερε σε αντιπαράθεση με συγγραφείς και ηθοποιούς, που ακόμα υπηρετούσαν την σχολή της Κομέντια και αναγκάστηκε να φύγει για το Παρίσι, όπου έμεινε ως το τέλος της ζωής του. Ο Γκολντόνι δανείστηκε το θέμα του έργου από ένα «σενάριο», που ανέβηκε στη σκηνή του Παρισιού το 1718 από τον Λουίτζι Ρικομπόνι και τον θίασο του «Ιταλικού Θεάτρου». Το έργο «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» ξαναγράφτηκε από τον Γκολντόνι μέχρι να πάρει την τελική του μορφή, βασιζόμενο στους αυτοσχεδιασμούς του Τρουφαλδίνου του, του πολύ διάσημου τότε ηθοποιού, Αντόνιο Σάκι.

Το θέμα του έργου, που είναι η ίδια η Κομέντια, έχει όλους τους κλασικούς της χαρακτήρες: Πανταλόνε, Ντοτόρε, τους Τζάνι (Zanni) – λάγνους, πειναλέους δούλους που ενίοτε αποδεικνύονται σοφοί –  τους ερωτευμένους, τη σουμπρέτα (αισθησιακή κι επιτήδεια γυναίκα), τον Τρουφαλδίνο. Ο κεντρικός ήρωας παρόμοιων έργων ονομαζόταν Τρουφαλδίνος (συνώνυμο του Αρλεκίνου). Ο Αρλεκίνος είναι προπάτορας όλων αυτών των κωμικών ηρώων και έχει τις ρίζες του στο χαρακτήρα του διαβόλου, που μεταλλάχτηκε σε ένα δούλο, έναν υπηρέτη με ζωώδη ή παιγνιώδη φύση. Στο έργο υπηρέτες συναναστρέφονται με αστούς και μεταμφιεσμένους. Η δράση έχει καταιγιστική ροή, οι ίντριγκες ανθούν για να ξεσκεπαστούν την επόμενη στιγμή. Επί σκηνής παρελαύνουν οι ιδιοτροπίες κάθε χαρακτήρα, οι διαφορές στον τρόπο ομιλίας και συμπεριφοράς. Ο υπηρέτης παραπλανεί τους υπόλοιπους, που δεν μπορούν να καταλάβουν, αν είναι πονηρός ή διαταραγμένος στο μυαλό.

Στην παράσταση της Ομάδας Ιδέα οι παρεμβολές στο έργο είναι τόσες πολλές, που όπως ειπώθηκε την βραδιά της πρεμιέρας, μόνο ένα 20% από το έργο έχει παραμείνει. Η ουσία είναι, ότι ο «Υπηρέτης δύο Αφεντάδων», παραλλαγμένος μεν και εκσυγχρονισμένος με αναφορές στο σήμερα δε, είναι εκεί. Πλούσιος σε αυτοσχεδιαστικά νούμερα, να προκαλεί το γέλιο την κάθε στιγμή, να σε κρατάει σε μια  απολαυστική εγρήγορση. Η ανθρώπινη φύση διακωμωδείται μέσα από μια εύστοχη και δυναμική φάρσα. Σε αυτή τη σύγχρονη λαϊκή κωμωδία η σοβαροφάνεια, ως είθισται, εγκαταλείπεται και βασιλεύει μια πανδαισία οπτικοακουστικών εναλλαγών. Η διασκευή του θιάσου και η σκηνοθεσία του Κώστα Γάκη αποδεικνύονται εμπνευσμένες. Όσο για το δυναμικό της ομάδας των ηθοποιών που «λιώνει» επί και εκτός σκηνής θα δανειστώ τα λόγια του κ. Στέφανου Ληναίου, πως δεν μπορείς να ξεχωρίσεις κάποιον, γιατί είναι όλοι τους εκρηκτικοί. Οι ηθοποιοί Δρακόπουλος Γιάννης, Ευθυμίου Χρήστος, Κοψιδάς Γιώργος, Λιλικάκης Σταύρος, Μανιατάκου Λήδα, Μουστάκα Αθηνά, Μπιμπής Κωνσταντίνος, Παπουτσάκη Κατερίνα, Φιλιός Άκης είναι η Commedia dell’ Arte μεταφερμένη στη σύγχρονη εποχή. Με σκηνική πλαστικότητα ξετυλίγουν μπροστά μας όλες τις διαστάσεις του ρόλου τους και μας χαρίζουν μια ολοκληρωμένη θεατρική πράξη. Αξίζει να κάνετε μια γνωριμία με αυτούς τους «Υπηρέτες» της Commedia dell’ Arte. Θα ευφρανθεί η καρδιά σας.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ:

«Υπηρέτης δύο Αφεντάδων» του Κάρλο Γκολντόνι, στο Θέατρο Άλφα.Ιδέα