Από τη Ντίμη Θεοδωράκη

Αν η ζωή του Πωλ Βερλαίν ήταν ένας στίχος και η ζωή του Αρτύρ Ρεμπώ ένας άλλος, το σημείο τομής του κάθε στίχου θα ήταν το ίδιο: το τέλος της ερωτικής σχέσης των δύο ποιητών.

Ο Μενέλαος Καραντζάς, που μετέφρασε και σκηνοθέτησε το έργο “Τομή” της Πάμελα Κάρτερ, ένα έργο που βασίζεται στις ζωές και τη σχέση των δύο ποιητών, Verlaine και Rimbaud, το οποίο παίζεται ήδη από τις 9 Οκτωβρίου 2017 στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, μίλησε στο Fermouart.gr για την διαδικασία της μετάφρασης, όπως ο ίδιος την αντιλαμβάνεται και την βιώνει, καθώς και για τον λόγο που επέλεξε αυτό το έργο.

Κύριε Καραντζά, με ποια κριτήρια αποφασίζετε να μεταφράσετε ένα έργο;

Διαλέγω τα έργα που θα μεταφράσω από το πρώτο διάβασμά τους, ασχέτως αν τα έχω δει και σε παράσταση ή όχι. Το θέμα, ο χειρισμός της πλοκής, η οπτική του συγγραφέα, η πρωτότυπη θεατρική γραφή και η ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας είναι τα στοιχεία στα οποία δίνω μεγάλη προσοχή και σημασία κι αν κάποιο απ’ αυτά με συνεπάρει ή με ιντριγκάρει κατά την πρώτη ανάγνωση, το έργο γίνεται αμέσως υποψήφιο για μετάφραση. Φυσικά υπάρχουν και οι παραγγελίες, αλλά κι εκεί θέλω να είμαι σίγουρος ότι μπορώ να συνομιλήσω με ένα κείμενο πριν αναλάβω μια δουλειά και πάλι όλα κρίνονται από την πρώτη ανάγνωση.

Πόσο επίπονη ή ευχάριστη είναι η διαδικασία μιας μετάφρασης;

Η διαδικασία της μετάφρασης ποικίλει για το ίδιο έργο και μπορεί από εξαιρετικά εύκολη και γρήγορη τη μία στιγμή να μετατραπεί σε βασανιστική και αδιέξοδη την επόμενη. Παρόλα αυτά είναι για μένα εξαιρετικά ευχάριστη σε όλες της τις στιγμές και απολαμβάνω την πρόκληση της μεταφοράς του θεατρικού λόγου από τη μία γλώσσα στην άλλη. Γι’ αυτό το λόγο αγαπώ ιδιαίτερα τη φάση της επεξεργασίας του μεταφρασμένου κειμένου που διαρκεί μέχρι να αποκτήσει αυτό όσο το δυνατόν πιο ρέουσα θεατρική νεοελληνική γλώσσα, αν μιλάμε για μετάφραση προς τα ελληνικά, ή αγγλική στην αντίστροφη μετάφραση. Επίσης, επειδή μιλάμε για θεατρικό κείμενο και προφορικότητα στο λόγο, υπάρχουν και οι καταπληκτικές στιγμές που ακούς τυχαία στο δρόμο ή σε μια συζήτηση μία φράση, που είναι ακριβώς αυτή που παιδευόσουν να μεταφράσεις και να μεταφέρεις στη γλώσσα μας, αλλά δεν έβρισκες πώς μπορεί να γίνει καλά.

Πόσα έργα έχετε μεταφράσει μέχρι τώρα;

Συμπεριλαμβάνοντας τις μεταφράσεις έργων που έχω κάνει προς τα ελληνικά και προς τα αγγλικά και χρησιμοποιήθηκαν ως υπέρτιτλοι σε παραστάσεις, καθώς κι εκείνες των έργων που έχω μεταφράσει για προσωπική μου ευχαρίστηση και για χρήση στη δραματική σχολή που διδάσκω, φτάνουν αισίως τα δώδεκα. Η επόμενη μετάφραση θα είναι μάλλον κρίσιμη.

Και πόσα από αυτά έχετε σκηνοθετήσει;

Μόνο ένα, την “τομή” της pamela carter, φέτος στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Ποια ιδιότητά σας του μεταφραστή ή του σκηνοθέτη υπερτερεί της άλλης;

Η βασική μου ιδιότητα στο θέατρο είναι αυτή του σκηνοθέτη. Οι μεταφράσεις που κάνω, και που δεν περιορίζονται μόνο σε θεατρικά κείμενα, είναι μία παράλληλη απασχόληση που γίνεται κυρίως για προσωπική ευχαρίστηση και δημιουργία.

Όταν επιλέξατε το έργο «Tομή» της Pamela Carter, ο Verlaine ή ο Rimbaud ήταν ο πρωταρχικός λόγος;

Κανένας από τους δύο ποιητές. Ο βασικός λόγος ήταν η γλώσσα και η θεατρικότητα του πολύ ωραίου κειμένου της συγγραφέα, ενώ η ιστορία και τα πρόσωπα, στα οποία αναφέρεται το έργο, ήταν μάλλον δευτερεύοντες λόγοι για την επιλογή.

Και οι δύο ποιητές ήταν αντισυμβατικοί. Αυτό το στοιχείο της προσωπικότητας τους, σας είναι οικείο;

Τόσο μέσα από το ίδιο το έργο όσο και από την έρευνα που κάναμε με τους ηθοποιούς της παράστασης, τον Νίκο Γιαλελή, τη Σελήνα Διαμαντοπούλου και τον Φοίβο Μαρκιανό, για την προετοιμασία της, ήρθαμε σε πολύ στενή επαφή με το αντισυμβατικό στοιχείο της προσωπικότητας των δύο ποιητών και όσο ήταν δυνατό, το εισάγαμε και στην παράσταση. Διαβάζοντας την ποίησή τους και τις βιογραφίες τους η αντισυμβατικότητα και των δύο μας έγινε τόσο οικεία όσο χρειαζόταν για να την αποδώσουμε επί σκηνής.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ:

Πάμελα Κάρτερ, “Τομή”

Σκηνοθεσία: Μενέλαος Καραντζάς

Παίζουν: Νίκος Γιαλελής, Σελήνα Διαμαντοπούλου, Φοίβος Μαρκιανός

Το σημείο που ο στίχος κόβεται σε δύο ημιστίχια ονομάζεται τομή. Αν η ζωή του Πωλ Βερλαίν ήταν ένας στίχος και η ζωή του Αρτύρ Ρεμπώ ένας άλλος, το σημείο τομής του κάθε στίχου θα ήταν το ίδιο: το τέλος της ερωτικής σχέσης των δύο ποιητών. Μέσα στο πάθος και την έξαψη της σχέσης τους έγραψαν τα ποιητικά τους αριστουργήματα, ώσπου η ζωή τους σημαδεύτηκε από έναν πυροβολισμό και το δεύτερο μέρος της ήταν πολύ διαφορετικό από το πρώτο.

Στο σκοτεινό, σκληρό και ηδονιστικό της κείμενο η Πάμελα Κάρτερ δανείζεται ιστορικά στοιχεία από τις ζωές των δύο αντρών και της γυναίκας του Βερλαίν, Ματίλντ, και τα συνδυάζει με στοιχεία μυθοπλασίας για να αναδείξει τις ιδιαίτερες ποιότητες της ψυχής και του πνεύματος ενός καλλιτέχνη, που με την έντασή τους ωθούν τη ζωή του να υπερβεί τα όρια, γεγονός απαραίτητο για τη δημιουργία ενός σπουδαίου καλλιτεχνικού έργου. Η πυρκαγιά της καλλιτεχνικής έκφρασης, η αποστολή του καλλιτέχνη και ο ρόλος της τέχνης έρχονται στη σκηνή μέσα από τα λόγια και τις πράξεις των τριών ηρώων του έργου, που είναι τραχείς και τρυφεροί ταυτόχρονα, ενώ παλεύουν περισσότερο ή λιγότερο ο καθένας τους με τις συμβάσεις και τις συμβατικότητες της ζωής και της κοινωνίας.


Συντελεστές της παράστασης:

Σκηνοθεσία, Μετάφραση: Μενέλαος Καραντζάς
Σχεδιασμός φωτισμών, σκηνικού χώρου: Σάκης Μπιρμπίλης
Σχεδιασμός κοστουμιών: Εβελίνα Δαρζέντα
Σκηνική πάλη: Κρις Ραντάνοφ
Μουσική: Φοίβος Μαρκιανός
Εκτέλεση παραγωγής: What If?

Φωτογραφίες: Pilgrim


Παίζουν οι ηθοποιοί:

Νίκος Γιαλελής

Σελήνα Διαμαντοπούλου

Φοίβος Μαρκιανός

Από 09/10/2017 έως 12/12/2017

Κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:15

ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΔΩΜΑ (ATHENS)
Αντισθένους 7 & Θαρύπου, 117 43 Αθήνα
T: 210 9212900