Από τον Γιώργο Ξανθάκη

WOODY ALLEN: Ο αυτοσαρκαζόμενος υπαρξιστής του σινεμά 

Με το πέρασμα του χρόνου, αναπόφευκτα αναδύονται νέα πρότυπα. Στην τέχνη, στην πολιτική και στην ιστορία, κάθε γενιά βρίσκει τους δικούς της ήρωες. Στον κινηματογράφο, όμως, συμβαίνει αυτό;

Ποιοί κινηματογραφικοί δημιουργοί  έχουν την μεγαλύτερη επιρροή σε άλλους σκηνοθέτες, καθώς και στο κοινό; Με ποιους τρόπους αυτοί βοήθησαν να διαμορφωθεί ο κινηματογράφος όπως γνωρίζουμε και βλέπουμε σήμερα;

Με μια σειρά κειμένων θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα  προσεγγίζοντας το έργο των σημαντικότερων “auteurs” στην ιστορία του κινηματογράφου.

 

WOODY ALLEN: Ο αυτοσαρκαζόμενος υπαρξιστής του σινεμά 

Ο Γούντι Άλεν είναι αυτή την στιγμή ο σημαντικότερος ενεργός σκηνοθέτης του κινηματογράφου έχοντας υπογράψει μερικά από τα μεγάλα αριστουργήματα του σύγχρονου  κινηματογράφου ,όπως τα «Νευρικός Εραστής» (1977), «Μανχάταν» (1979), «Η Χάνα και οι αδελφές της»(1986), «Απιστίες και Αμαρτίες»(1989), «Συμφωνίες και Ασυμφωνίες»(1999) και “Match Point”(2005).

Είναι ένας από τους λίγους σκηνοθέτες που έχει μετατρέψει με επιτυχία τη μίμηση σε μορφή τέχνης. Με μια εγκυκλοπαιδική γνώση της ιστορίας και της θεωρίας του κινηματογράφου, χρησιμοποίησε τις ανακαλύψεις
και τις καινοτομίες κάποιων από τους μεγαλύτερους δημιουργούς του κινηματογράφου για να καταλήξει σε ένα δικό του προσωπικό στυλ.

Οι ταινίες του συνδυάζουν τη σωματική κωμωδία του Chaplin και το εγκεφαλικό πνεύμα των αδελφών Marx με την ψυχολογική έκθεση του Bergman και την αναρχικά αποδομητική  τεχνική του Godard. Ωστόσο παρά τον συγκερασμό υφών και αντιλήψεων το έργο του είναι μοναδικό , πρωτότυπο και αναγνωρίσιμο. Είναι παράδοξα κωμικός αλλά και πνευματικά ικανός να φιλοξενεί τις φιλοσοφικές ή πολιτικές πεποιθήσεις του με έναν ψυχαγωγικό τρόπο ή εξίσου εύκολα να χορογραφεί μια ξεκαρδιστική αλληλουχία από γκaγκς . Δημιουργεί οικειότητα και αμεσότητα με τον“de profundis” εξομολογητικό λόγο του προκαλώντας ένα είδος αμοιβαίας ψυχανάλυσης του ήρωα και του θεατή. Ο σαρκασμός και η ειρωνεία του είναι το είδωλο της απογοήτευσης και της οδύνης του σύγχρονου ανθρώπου. Ο υπαρξισμός του αντηχεί την φιλοσοφική θεώρηση του Εμπεδοκλή για τις αντιθετικές δυνάμεις που κυριαρχούν στο σύμπαν την φιλότη (Αγάπη) και το νείκος(Διαμάχη) ,στο αέναο παιχνίδι των ανθρώπινων σχέσεων και ειδικότερα των ερωτικών. Αν και οι ταινίες του σπάνια είναι κερδοφόρες στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους σκηνοθέτες της Αμερικής , με μια εκτεταμένη ακολουθία θαυμαστών ανά τον κόσμο. 

 

ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ

 

Ο Άλεν ξεκίνησε ταπεινά την καριέρα του ως ερανιστής ευφυολογημάτων  σε ανώδυνες κωμωδίες για να εξελιχθεί με τα χρόνια σε πολυδιάστατο auteur.

Με σημείο καμπής τον «Νευρικό Εραστή» (1977) ,ο μέχρι τότε αυτοσαρκαζόμενος γελωτοποιός με το πηγαίο κωμικό ταλέντο, εξελίχθηκε σταδιακά σε έναν σημαντικό εκφραστή της υπαρξιακής αγωνίας ,της διάψευσης και των ανασφαλειών απέναντι στον έρωτα και τον θάνατο του.

Σκηνοθέτησε ανατρεπτικές κωμωδίες με κυρίαρχα στοιχεία τον αυτοσαρκασμό του, τους ατέλειωτους μονολόγους του που καυτηριάζουν τις σύγχρονες νευρώσεις του πολιτισμού, το ψάξιμο στην κινηματογραφική άρθρωση και την εξαιρετική χρήση κυρίως της τζαζ μουσικής στις ταινίες του. Ο ίδιος παίζει κλαρινέτο με μουσικά σύνολα τζαζ και η αγάπη και η γνώση του για το είδος έχουν δημιουργήσει ένα αληθινά καλλιτεχνικό πάντρεμα με τις εικόνες του.

Τα τελευταία χρόνια γράφει και γυρίζει και κλασικά δράματα, στηριγμένα στην αρχαιοελληνική τραγωδία, έχοντας κρατήσει τον ρόλο του κορυφαίου του χορού μέσα στη δράση. Γράφει ο ίδιος τα σενάρια και τις περισσότερες φορές πρωταγωνιστεί στις ταινίες του, έχοντας αυθεντικό ταλέντο κωμικού ηθοποιού. Είναι πολυγραφότατος και υπάρχουν χρονιές που γυρίζει δύο και τρεις ταινίες. Από την κωμωδία στο δράμα καλύπτει ολόκληρη τη γκάμα με την ίδια ευχέρεια με μόνιμα θέματα του τον Έρωτα ,το Σεξ και τον Θάνατο χαρίζοντας μας μνημειώδεις ατάκες: «Η απάντηση βρίσκεται στον έρωτα. Αλλά όσο περιμένεις για τη απάντηση, το σεξ θέτει κάποια πολύ καλά ερωτήματα» ή «Δεν είναι που με τρομάζει ο θάνατος. Απλώς, δεν θα ήθελα να είμαι παρών όταν θα συμβεί »

Ο Γιάννης Μπακογιαννόπουλος έγραψε: «… Ο Άλεν δεν είναι μείζων δημιουργός με πρωτογενή πυρήνα. Ούτε Φορντ και Ντράγιερ, ούτε Μπέργκμαν και Φελίνι. Είναι, όμως, υπερευαίσθητος δέκτης, υπαρξιακός, δεινός χιουμορίστας, πανέξυπνος σχολιαστής του εαυτού του και του κόσμου…. …0 Γούντι φέρει, όπως πάντα, τη νευρωτική ανασφάλεια, τον ανικανοποίητο πόθο, τη φοβία της επικοινωνίας και της (αν)επιτυχίας, την υπαρξιακή αγωνία για το γέρασμα, την αμαρτία και τον τελικό σκοπό της ζωής. Ολα μετασχηματισμένα σε ευφρόσυνη κωμωδία, σε πυροτεχνήματα λόγου και σε δηκτικές-απρόβλεπτες καταστάσεις».

 

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ

«Ο Ειρηνοποιός»

 

  • «Πάρε τα λεφτά και τρέχα(Take the Money and Run)»(1969): Το σκηνοθετικό ντεμπούτο του Άλεν υπήρξε αυτή η γκανγκστερική παρωδία στημένη σαν ντοκιμαντέρ, με συνεντεύξεις και σκηνές τεκμηρίωσης με flash back.Πρόκειται για τη ψευδο-βιογραφία ενός άσημου, αποτυχημένου μικροεγκληματία που για τη ζωή και η δράση του μιλάνε  οι γονείς, οι δάσκαλοι, οι φίλοι, ο ψυχαναλυτής του και άλλοι άνθρωποι που τον γνώριζαν. Ταινία άνιση ,χαοτική ,χωρίς ενιαίο ύφος αλλά αφοπλιστικά ξεκαρδιστική.

 

  • «Μπανάνες(Bananas)»(1971): Ταινία που κάνει εμφανές το stand-up-comedy παρελθόν του Γούντι Αλεν. Ο Φιλντινγκ Μέλις, ξεκινάει από έναν τρελό έρωτα και καταλήγει πρόεδρος ενός φανταστικού κράτους της Λατινικής Αμερικής. Ντελιριακή κωμωδία πολλών επιπέδων  όπου ο Γούντι Άλεν σατιρίζει με στιλ αποσπασματικό τόσο τις δικές του ερωτικές νευρώσεις όσο και τα κινήματα της Λατινικής Αμερικής.

 

  • «Τα πάντα γύρω από το σεξ(Everything You Always Wanted to Know About Sex)»(1971) :Σπονδυλωτή ταινία με πέντε ιστορίες της (που είναι τα πέντε κεφάλαια του ομότιτλου βιβλίου του Δρ. Ντέιβιντ Ρούμπεν) που αναφέρονται σε πέντε σεξουαλικές… παρεκτροπές! Η ταινία, βέβαια, δεν είναι επιστημονική πραγματεία αλλά σάτιρα ενίοτε άκομψη. Σε ένα μικρό, αλλά χαρακτηριστικό ρόλο εμφανίζεται και ο δικός μας Τίτος Βανδής.

 

  • «Ωραίος και Σέξι(Play it again, Sam)»(1972):Ο Άλαν, δειλός κριτικός κινηματογράφου, έχει μεγάλο πρόβλημα στις σχέσεις του με το άλλο φύλο. Όταν η γυναίκα του τον εγκαταλείπει και κάνει αίτηση διαζυγίου ψάχνει καταφύγιο στην αγαπημένη του ταινία «Καζαμπλάνκα» καθώς φαντασιώνεται ότι ο Χάμφεϊ Μπόγκαρντ είναι στο πλάι του, δίνοντάς του συμβουλές για τις σχέσεις του με τις γυναίκες. Συμπαθητική κωμωδία σε σενάριο του Άλεν, βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό του και αξιοπρεπώς σκηνοθετημένη από τον Herbert Ross.

 

  • «Ο Υπναράς(Sleeper)» (1973):Ο Μάιλς Μονρό μπαίνει στο νοσοκομείο για μια εγχείρηση ρουτίνας. Όλα, όμως, πάνε στραβά και βρίσκεται …κατεψυγμένος, προκειμένου να διατηρηθεί στη ζωή. Τελικά, ξυπνάει μετά από διακόσια χρόνια και αντιμετωπίζει έναν τελείως διαφορετικό κόσμο. Φουτουριστική κωμωδία , στην οποία ο Άλεν ακολουθεί το δικό του μυθοπλαστικό πρότυπο ανατρέποντας και αποδιαρθρώνοντας τους ιδιαίτερους κώδικες και τις συμβάσεις που έχει το είδος της επιστημονικής φαντασίας.

 

  • «Ο Ειρηνοποιός(Love and Death)»(1975): Στη Ρωσία του 19ου αιώνα, ένας δειλός άντρας, ντροπή της πολεμόχαρης οικογένειας του, στρατολογείται δια της βίας μετά την εισβολή του Ναπολέοντα στην πατρίδα του. Ερωτευμένος με μία αλλοπρόσαλλη κοπέλα και στη προσπάθεια του να σταματήσει τον πόλεμο καταλήγει μπερδεμένος σε ένα σχέδιο δολοφονίας του ίδιου του Ναπολέοντα και μετατρέπεται σε «ήρωα κατά λάθος». Ενώ παραμένει εξωφρενική όπως τα προηγούμενα έργα του,αυτή η κωμωδία  εποχής σηματοδότησε την επιθυμία του να καθιερωθεί  ως αξιοσέβαστος δημιουργός.

 

Η ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

«Ο Νευρικός Εραστής»

 

  • «Νευρικός εραστής(Annie Hall (1977):Γλυκόπικρη και βαθιά υπαρξιακή ταινία που δημιούργησε ένα νέο είδος ψυχαναλυτικής κωμωδίας , με πειραματική μη γραμμική αφήγηση και αποτέλεσε μέγιστο καλλιτεχνικό και  εμπορικό θρίαμβο. Αναγνωρίζεται ως το πρώτο αριστούργημα του Άλεν και σηματοδότησε τη μετάβασή του από το βασιζόμενο στην μπλόφα και στην παρωδία κωμικό στοιχείο, σ’ εκείνο που χαρακτηρίζεται από ρομαντισμό και από βαθυστόχαστη σοβαρότητα, εγκαινιάζοντας έτσι τη «σοβαρή» περίοδο της καριέρας του -χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εγκαταλείπεται η κωμική πλευρά της. Πρόκειται για μια αυτοβιογραφική ταινία, που πραγματεύεται με κωμικοτραγικό τρόπο, καταστάσεις που αφορούν τις σχέσεις ανάμεσα στα δυο φύλα, το σεξ, τη συμβίωση, τους επαγγελματικούς στόχους αλλά και γενικότερα τον αμερικάνικο τρόπο ζωής, καυτηριάζοντας το Καλιφορνέζικο lifestyle, αλλά και τη μόδα του ψυχαναλυτή.Το πρωταγωνιστικό ζεύγος των Woody Allen και Diane Keaton, είναι υπέροχο και οι δύο ηθοποιοί ερμηνεύουν τους ρόλους τους σα να υποδύονται τους πραγματικούς εαυτούς τους, ενώ μεταξύ τους υπάρχει συνεχώς μια σχέση αλληλεξάρτησης-απώθησης.

 

  • «Εσωτερικές σχέσεις(Interiors)» (1978): Οι τρεις κόρες μιας τυπικής μεσοαστικής οικογένειας αναστατώνονται όταν ο πατέρας τους , ανακοινώνει ότι θα ζητήσει διαζύγιο από τη μητέρα τους. Τώρα οι τρεις αδελφές πρέπει να σηκώσουν μόνες τους το βάρος της διαλυμένης ζωής της μητέρας, η οποία έχει καταρρεύσει ψυχολογικά. Ο Άλεν απομακρύνθηκε εντελώς από το χιούμορ με την πρώτη αμιγώς δραματική ταινία του και αποκάλυψε μεγαλειωδώς τις μπεργκμανικές επιρροές του .Η πιο «εσωτερική» ταινία του, μια ενδοσκοπική ματιά στις οικογενειακές σχέσεις, στον πόνο, στην απόγνωση.

 

  • «Μανχάταν(Manhattan)» (1979): Η πιο ατμοσφαιρική ταινία του, που εκφράζει την αγάπη του για την πόλη της Νέας Υόρκης, όπου η κωμική και η μπεργκμανική συνιστώσα του συναντήθηκαν  στα μισά του δρόμου. Μια αυτοβιογραφική ωδή στην αγαπημένη του  Νέα Υόρκη λουσμένη  στη μουσική του George Gershwin ,  φωτεινά σκηνοθετημένη σε ασπρόμαυρο από τον Γκόρντον Γουίλις, χαιρετίστηκε ευρέως ως αριστούργημα και παραμένει ένα από τα κλασσικά του έργα. Ο Γ. Μπακογιαννόπουλος υμνεί χωρίς περιστροφές το φιλμ : «…Πρώτα από όλα κοιτάζει γύρω του ,την πόλη του ,το αγαπημένο του Μανχάταν και το απεικονίζει με λυρισμό, ελαφράδα και κομψότητα (χάρη στο έξοχο ασπρόμαυρο του Γκόρντον Γουίλις) με τα φτερά και της τζαζ του Γκέρσουιν. Πόλη πραγματική φανταστική αλλά και νοσταλγική με την αχλύ της παιδικής μνήμης και του αλλοτινού σινεμά… …Οι λυρικές εικόνες της πόλης ,οι «απαλοί» περίπατοι συντίθενται με το λεκτικό πυροτέχνημα των διαλογικών σκηνών ,η ταινία είναι ακαταμάχητα τρυφερή και γλυκιά όμορφη όσο και αστεία.»

 

Η ΓΟΝΙΜΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 1980

«Η Χάνα και οι αδελφές της»

 

  • «Ζωντανές αναμνήσεις (Stardust Memories)»(1980) Θυμίζει το «8 ½» του Fellini απεικονίζοντας ένα σκηνοθέτη που κατέρρευσε ανάμεσα στην επιθυμία του κοινού για κωμωδία και τις δικές του φιλοδοξίες προς ένα πιο πολυεδρικό έργο. Στα πρόθυρα νευρικής κρίσης, παρευρίσκεται σε ένα διήμερο αφιέρωμα στην φιλμογραφία του, για να έρθει αντιμέτωπος με το νόημα της δουλειάς του, τις αναμνήσεις των ερώτων του, παραισθήσεις, εξωγήινες επισκέψεις και αδίστακτους παραγωγούς που θέλουν να επεξεργαστούν την πιο πρόσφατή του ταινία. Όταν όμως πέσει θύμα της επίθεσης ενός φανατικού θαυμαστή του, θα αντιληφθεί την αξία της υπαρξής του και τον σπουδαιότερο λόγο που αξίζει να συνεχίζεις να ζεις… την ίδια την ζωή.

 

  • «Σεξοκωμωδία θερινής νύχτας(A Midsummer Night’s Sex Comedy)» (1982):Ο Bergman είναι και πάλι η έμπνευση  του  και συγκεκριμένα το κλασικό «Χαμόγελα καλοκαιρινής νύχτας» του 1955. Ο Άλεν εστιάζει στην ιστορία τριών ζευγαριών κατά τη διαμονή τους σε μια εξοχική έπαυλη .Η προσωπική και ρομαντική ζωή των συζευγμένων επισκεπτών αποδεικνύεται περίπλοκη καθώς η δυσαρέσκεια του καθενός αποκαλύπτεται. Ιστορίες, αναμνήσεις και ακόμη και σεξουαλικοί σύντροφοι ανταλλάσσονται καθ ‘όλη τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, προσφέροντας μια χιουμοριστική και μη ειδυλλιακή ματιά στη παντρεμένη ζωή.
  • «Ζέλιγκ (Zelig)»(1983), ένα τεχνικό “tour de force” που συνδυάζει νέο υλικό με την vintage αισθητική. Ευρηματικό, πρωτότυπο μυθιστορηματικό ντοκιμαντέρ του Γούντι Αλενπου εντυπωσιάζει λόγω της καυστικότητας και της ευφυίας του. Το «Ζέλιγκ» θεωρείται η πιο σοβαρή και επιστημονική δημιουργία του σκηνοθέτη και αναφέρεται σε ένα νευρωτικό και ιδιόμορφο άτομο, που είχε την ικανότητα να παίρνει τη μορφή των ανθρώπων που τον περιβάλλουν. Ο άνθρωπος – χαμαιλέοντας Λέοναρντ Ζέλιγκ που έγινε διάσημος τη δεκαετία του ’20, απασχόλησε πολλούς ψυχιάτρους, ανάμεσά τους και μια γοητευτική γυναίκα που στο τέλος τον παντρεύτηκε μια και απέτυχε να τον θεραπεύσει. Τι ήταν όμως αυτό που έκανε τον Ζέλιγκ να συμπεριφέρεται σαν χαμαιλέοντας; Ο φόβος για την κριτική των άλλων; Η δίψα για αγάπη ή η ανάγκη επιβίωσης;
  • «Ο Ατσίδας του Μπροντγούει(Broadway Danny Rose)»(1984): Μία από τις περισσότερο υποτιμημένες δημιουργίες  όπου ο Άλεν φαίνεται να εγκαταλείπει για λίγο τη διάθεση εσωτερίκευσης και την αμφισβήτηση του εαυτού του και να χαλαρώνει, πλάθοντας μια διασκεδαστική και αστεία ιστορία που περιστρέφεται γύρω από τις κωμικοτραγικές περιπέτειες ενός ατζέντη, του Ντάνι Ρόουζ, που υποδύεται ο ίδιος.

 

  • «Το πορφυρό ρόδο του Καΐρου (The Purple Rose of Cairo)» (1985):Βρισκόμαστε στη Νέα Υόρκη, στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’30. Η Σεσίλια, που εργάζεται ως σερβιτόρα σε ένα μπαρ, υποχρεώνεται να δίνει τα λίγα χρήματά της σ’ έναν κτηνώδη σύζυγο, αλκοολικό και άνεργο. Η φυγή και η ευτυχία της είναι το σινεμά της συνοικίας, όπου μπορεί να βλέπει και να ξαναβλέπει το εξωτικό μελόδραμα «Το πορφυρό ρόδο του Καΐρου». Κάποια στιγμή, ο ήρωας που θαυμάζει βγαίνει από την οθόνη και έρχεται κοντά της για να την παρασύρει σε μια απρόσμενη ρομαντική περιπέτεια. Από τις πιο ώριμες ταινίες του σκηνοθέτη Γούντι Αλενκατά τη δεκαετία του ’80 εμπνευσμένη από την ταινία-ορόσημο του Buster Keaton “Sherlock, Jr”.  Το έξυπνο εύρημά του εκφράζει την απέραντη επιρροή και τη γοητεία του κινηματογράφου ,στον οποίο  ζωή και παραμύθι , πραγματικό και φανταστικό διαπλέκονται αξεδιάλυτα.

 

  • «Η Χάνα και οι Αδελφές της (Hannah and Her Sisters)»(1986): Η Χάνα, η μεγαλύτερη κόρη μιας οικογένειας καλλιτεχνών είναι μια αφοσιωμένη σύζυγος και μητέρα και ταυτόχρονα μια πετυχημένη ηθοποιός. Υποστηρίζοντας με θέρμη τις δυο μικρότερες αδελφές της, αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μιας οικογένειας που μοιάζει να αντιπαθεί τη σταθερότητα .Όταν όμως ο ήσυχος κόσμος της Χάνα σαμποτάρεται από αδελφική αντιζηλία, ανακαλύπτει ότι είναι το ίδιο χαμένη όσο οποιοσδήποτε άλλος και πως για να βρει τον εαυτό της θα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην ανεξαρτησία της και σε μια οικογένεια που δεν μπορεί να αποχωριστεί. Η αναμέτρηση του Άλεν με τον Τσέχωφ μας χάρισε αυτό το υπέρλαμπρο αριστούργημα. Ο Άλεν προσεγγίζει τους αγχωμένους ήρωες του με αγάπη και στήνει ένα πάνελ ενδιαφερόντων χαρακτήρων που κινούνται μέσα στο γνώριμο πια σύμπαν του σκηνοθέτη: νευρώσεις, σεξ, ανασφάλειες, Εβραίοι, Νέα Υόρκη, οικογένεια, απιστίες, φοβίες, μαύρο χιούμορ. Με την κάμερα στο χέρι την αισθητική του «Δόγματος» ,γεμάτη γέλια, δάκρυα και τρυφερότητα, αυτή η ταινία είναι μια θαυμάσια σύνοψη της καριέρας του Γούντι Άλεν. Βραβευμένη με τρία Όσκαρ, ερμηνευμένη από ένα εξαιρετικό καστ( μεταξύ άλλων ο υπέροχος Μάικλ Καίην ,η αισθησιακή Μπάρμπαρα Χέρσι και ο εμβληματικός Μπεργκμανικός Μαξ Φον Σύντοφ).

 

«Απιστίες και Αμαρτίες»

 

  • «Μέρες Ραδιοφώνου (Radio Days)» (1987) :Βρισκόμαστε στις αρχές του Β` Παγκοσμίου Πολέμου, σε μια περιοχή στα περίχωρα της Νέας Υόρκης. Μια τυπική οικογένεια, με γονείς, θείους, θείες, παιδιά, γείτονες και άλλους, ζει συγκινητικές, αλλά και ξεκαρδιστικές στιγμές. Ο καθένας βιώνει τη δική του φανταστική ζωή και τα όνειρά του. Το ραδιόφωνο κυριαρχεί στην καθημερινή ζωή τους και οι εκφωνητές και οι ήρωες των εκπομπών παίρνουν πραγματικές διαστάσεις. Μια τρυφερή κωμωδία, όπου ο Γούντι Αλεν «μπαινοβγαίνει», κυριολεκτικά, στα σπίτια οικογενειών της Νέας Υόρκης, την εποχή που το ραδιόφωνο ήταν ο μοναδικός «άρχοντας» του σπιτιού. Η ταινία παρουσιάζει σκηνές από τη νυχτερινή ζωή στο Μανχάταν και ζωντανεύει την εποχή που υπήρχε ακόμα χώρος για αθωότητα και όνειρα. Μια εποχή πλημμυρισμένη με μουσική που μας γεμίζει νοσταλγία.

 

  • «Σεπτέμβρης (September)»(1988) : Μετά από μια έντονη συναισθηματική κατάρρευση, μια ψυχικά ευάλωτη γυναίκα επιστρέφει στο πατρικό της σπίτι για να συνέλθει. Ένα καλοκαιρινό ειδύλλιο με έναν συγγραφέα γείτονά της, θα την οδηγήσει στην απόφαση να ξεκινήσει μια νέα ζωή. Όταν όμως τα τρυφερά συναισθήματα του συγγραφέα αρχίσουν μυστηριωδώς να υποχωρούν και η υπερπροστατευτική μητέρα της ανακοινώσει μια συγκλονιστική είδηση, θα βρει τον εαυτό της μπλεγμένο σε έναν ολέθριο ιστό πάθους, απάτης και εκμετάλλευσης. Ο Γούντι Άλεν παραδίδει ένα σαγηνευτικό, μεγαλειωδώς κατασκευασμένο  φιλμ, που εξετάζει τον πολύπλοκο κόσμο των ανθρώπινων συναισθημάτων και των λεπτών ισορροπιών που τα συγκροτούν.

 

  • «Μια Άλλη Γυναίκα (Another Woman)» (1988): Η ταινία διερευνά τη ζωή μιας φαινομενικά επιτυχημένης γυναίκας, η οποία αναγκάζεται ν’ αναθεωρήσει τις απόψεις της, καθώς ωριμάζει και συνειδητοποιεί πόσο άδεια είναι η κατά τα άλλα ήρεμη και ασφαλής ζωή της. Μία από τις καλύτερες ταινίες του Γούντι Αλεν, που διεισδύει στη γυναικεία ψυχολογία, για να βγάλει στην επιφάνεια τις κρυφές σκέψεις και τους προβληματισμούς, που πολλές φορές καλύπτονται πίσω από τη βιτρίνα της επιτυχημένης καριέρας.

 

  • Ιστορίες της Νέας Υόρκης (New York Stories)(1989): Τρία σκετς που διαδραματίζονται στη Νέα Υόρκη και που τα υπογράφουν οι Μάρτιν Σκορτσέζε, Γούντι Αλεν και Φράνσις Κόπολα. Στο πιο αστείο σκετς της άνισης και άτονης αυτής ταινίας “Oedipus Wrecks” του Άλεν ,ο μεσήλικας Σέλντον είναι Εβραίος και θέλει να παντρευτεί τη Λίζα, μια μητέρα και μη Εβραία. Αυτά, όμως, χωρίς η μητέρα του να έχει πει την τελευταία της λέξη.

 

  • «Απιστίες και Αμαρτίες (Crimes and Misdemeanors)» (1989):Ένας οφθαλμίατρος που είχε δεσμό για μερικά χρόνια με μια νευρωτική γυναίκα αντιμετωπίζει τώρα το εξής δίλημμα: `Η θα βάλει να τη σκοτώσουν – όπως του έχει προτείνει ο κακοποιός αδελφός του – ή θα την παντρευτεί, καταστρέφοντας έτσι τη ζωή του. Αριστουργηματική  κοινωνική κομεντί που καταγράφει τη ματαιοδοξία και την αδυναμία των ανθρώπων, οι οποίοι μπροστά στη σκληρή πραγματικότητα, είτε συμβιβάζονται είτε έρχονται σε αντίθεση με τις ηθικές τους αξίες.

 

Η ΩΡΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΤΟΥ 1990

«Συμφωνίες και Ασυμφωνίες»

 

  • «Alice»(1990): Μια λίγο διαταραγμένη νοικοκυρά του Μανχάταν αναρωτιέται αν αξίζει να παρατήσει τον αλκοολικό σύζυγό της για χάρη ενός γοητευτικού μουσικού. Δίλημμα που την οδηγεί στα μαγικά φίλτρα ενός Kινέζου γιατρού, τα οποία έχουν την ικανότητα να κάνουν του ανθρώπους αόρατους! Αναιμική και παράδοξη κωμωδία φαντασίας που αναμειγνύει την «Αλίκη στην χώρα των θαυμάτων» και τον «Αόρατο άνθρωπο».

 

  • «Σκιές και Ομίχλη(Shadows and Fog)»(1992) :Στα 1920, ταυτόχρονα με την άφιξη ενός τσίρκου στην πόλη, αρχίζουν και τα χτυπήματα ενός μυστηριώδους στραγγαλιστή. Ο Άλεν συνθέτει το κωμικό με το δραματικό στοιχείο, τις συγκρούσεις ανάμεσα στο καλό και το κακό, την ανθρώπινη αδυναμία, καθώς και τις υπαρξιακές περιπλοκές της ζωής.

 

  • «Παντρεμένα Ζευγάρια(Husbands and Wives)»(1992) :Η ιστορία δυο παντρεμένων ζευγαριών, που αναθεωρούν τις σχέσεις τους και γνωρίζουν διάφορες συναισθηματικές και δραματικές διακυμάνσεις. Tableau vivant της μεγαλούπολης όπου το άγχος συναντάει την ματαιοδοξία .Ο Άλεν ξαναβρίσκει τη φόρμα του σε αυτό το βιωματικό cinéma vérité με θέμα ένα καταρρέοντα γάμο.

 

  • «Μυστηριώδεις φόνοι στο Μανχάταν(Manhattan Murder Mystery)»(1993) :Ο Άλεν προσκάλεσε την παλιά του μούσα Diane Keaton και ξαναβρήκε την παλιά του διάθεση για χιούμορ, μέσα από μια συναρπαστική ιστορία αστυνομικού μυστηρίου, του οποίου η λύση συμπληρώνεται σαν παζλ, με φαντασία, συμπτώσεις και ανατροπές που προκαλούν άφθονο γέλιο. Η ταινία είναι φόρος τιμής στις σπιρτόζικες κωμωδίες και σε χαρακτηριστικά φιλμ νουάρ, από τις δεκαετίες του ΄30 και ΄40.

 

  • «Σφαίρες πάνω από το Μπρόντγουεϊ (Bullets Over Broadway)»(1994): Στη Νέα Υόρκη του 1920, ο μάνατζερ ενός νεαρού ιδεαλιστή σεναριογράφου βρίσκει χορηγό για το καινούριο του θεατρικό έργο. Πρόκειται για έναν γκάνγκστερ τον Nick Valenti, ο οποίος θέτει ως όρο τη συμμετοχή στην παράσταση της ατάλαντης φιλενάδας του Olive. Τα πράγματα περιπλέκονται από τη στιγμή που στο θίασο δέχονται να συμμετάσχουν και δύο μεγάλα ονόματα του Broadway. Ο Άλεν ξανακέρδισε την εύνοια των κριτικών με αυτή την κωμωδία εποχής η οποία συγκέντρωσε επτά υποψηφιότητες για Όσκαρ.

 

  • «Ακαταμάχητη Αφροδίτη(Mighty Aphrodite)»(1995) : Σπαρταριστή ,προκλητική ,ερωτικά φορτισμένη  κωμωδία που περιστρέφεται γύρω από τον έρωτα και τις καταστάσεις που δημιουργεί στη ζωή των ανθρώπων, με ευχάριστες ή δυσάρεστες συνέπειες. Ο  Άλεν εγκαταλείπει τους έντονους στοχασμούς και την καυστική ειρωνεία και επιστρέφει στην γνήσια κωμωδία. Ασφαλώς οι υπαρξιακές ανησυχίες δεν λείπουν αλλά οι ποταμοί μονολόγων δίνουν την θέση τους σε πικάντικες σεξουαλικές περιγραφές. Ο αρχαίος χορός που ανοίγει τη σκηνή αλλά και του οποίου τα μέλη περιφέρονται στο πεδίο δράσης ως φωνές της συνείδησης, είναι και το στοιχείο που ουσιαστικά διατηρεί την διαλεκτική της ταινίας ενώ η καταλυτική παρέμβαση του από μηχανής θεού απογειώνει το φινάλε .

 

  • «Όλοι λένε σ’αγαπώ (Everyone Says I Love You)»(1996): Γοητευμένος από την κοσμοπολίτικη αίγλη των μιούζικαλ της δεκαετίας του 1930, ο Άλεν σκηνοθετεί μια ρομαντική κομεντί με τραγούδια από κλασικά μιούζικαλ ενώ δε χάνει την ευκαιρία να αναφερθεί στ’ αγαπημένα του θέματα, όπως είναι ο έρωτας και οι διαπροσωπικές σχέσεις. Η ιστορία καταγράφεται με φόντο τη Νέα Υόρκη, τη Βενετία και το Παρίσι. Γράφει στην κριτική του ο Γ. Μπακογιαννόπουλος: «…Αλλα πρόσωπα μπαίνουν στο παιχνίδι, διασταυρώνονται, χαράζουν τα χαριτωμένα αραβουργήματα του έρωτα, της συνάντησης, του χωρισμού, της νέας συνάντησης, της πάντα νέας μαγικής στιγμής. 0 Αλεν δεν κλείνεται στον παλιό νευρωτικό κύκλο του, βλέπει και τα νιάτα, με το αμίμητο χιούμορ του. Τα μεγάλα ερωτήματα περνούν σαν σύννεφα και ξαναφεύγουν γοργά, με μια κωμική φράση, με μια πιρουέτα…. …Ναι, είναι όλα και αστεία και συγκινητικά, γιατί στον πυρήνα πάλλει η αίσθηση του χρόνου, το εφήμερο και μαζί το αιώνιο, μια γνήσια ευφροσύνη, ακριβώς γιατί συνδέεται με την ατελή, παροδική ανθρώπινη ύπαρξή μας. Αντίδοτο, η αγάπη κι ένα τραγουδάκι…»

 

  • «Διαλύοντας τον Χάρυ (Deconstructing Harry)»(1997): Φανερά επηρεασμένος από το είδωλό του, τον Ιγκμαρ Μπέργκμαν, αλλά και μην παραλείποντας να επηρεαστεί από συμβάντα της πολυτάραχης προσωπικής ζωής του, ο αιώνια ανήσυχος Γούντι Αλεν, σκιαγραφεί το προφίλ ενός συγγραφέα, που όπως εξομολογείται με αφοπλιστική ειλικρίνεια: «είμαι άνθρωπος που δεν μπορεί να λειτουργήσει ομαλά στη ζωή, μπορεί όμως στην Τέχνη». Ο Χάρι είναι μεσήλικας, ερωτύλος συγγραφέας, που συνεχώς ερωτεύεται και συνεχώς απογοητεύεται. Σε ένα ταξίδι που κάνει, για να παραστεί σε μια πανεπιστημιακή τελετή που γίνεται προς τιμήν του, συνοδεύεται από μια μαύρη πόρνη, τον γιο του ήρωα που απήγαγε από το σχολείο, τον καρδιακό του φίλο που πάσχει από καρδιακές αναταραχές και τις ερωτικές αναμνήσεις του. Οι κωμικοτραγικές περιπέτειες που θα ακολουθήσουν και το χάος που επικρατεί στο μυαλό και στην ψυχή του, οι αποτυχημένες ερωτικές του σχέσεις, τον εμπνέουν να γράψει τις νουβέλες του. Κατάμαυρη αυτοσαρκαστική κωμωδία με τα σατιρικά του βέλη να είναι  οξύτερα από κάθε άλλη φορά.

 

  • «Διασημότητες(Celebrity)»(1998):Ένας αποτυχημένος δημοσιογράφος που θέλει να γίνει συγγραφέας, μετά το διαζύγιό του, προσπαθεί να μπει στον κόσμο των διασημοτήτων για να προωθήσει το σενάριό του. Οι προσπάθειές του πέφτουν στο κενό, ενώ την ίδια στιγμή, η πρώην γυναίκα του, γνωρίζει έναν γοητευτικό τηλεοπτικό παραγωγό και μπαίνει στη κλίκα των διασημοτήτων με ευκολία. Ο Άλεν ζωγραφίζει σε αποχρώσεις του γκρι το απατηλό κυνήγι της επιτυχίας. Χρήμα, διασημότητα, έρωτες.0 κυνισμός αντανακλά ευθέως αυτή την τεράστια σαπουνόφουσκα της κοινωνίας της επιτυχίας και του θεάματος.

 

  • «Συμφωνίες και Ασυμφωνίες(Sweet and Lowdown) » (1999): Αριστουργηματική ψευδο-ντοκυμαντερίστικη βιογραφία που για πολλοστή  μιλά για την αντίφαση ανάμεσα στην αυθεντικότητα της δημιουργίας και το επίπλαστο της προσωπικής ζωής του καλλιτέχνη. Ο Emmett Ray  (Sean Penn),  αυτοαποκαλούμενος «δεύτερος καλύτερος τζαζ κιθαρίστας στον κόσμο» μετά τον τσιγγάνο Django Reinhardt είναι χαρισματικός μουσικός, αυτοδίδακτος βιρτουόζος αλλά και προβληματική προσωπικότητα , ανεύθυνος, αλαζόνας, αλκοολικός. Γνωρίζει την Hattie  (συγκλονιστική η Samantha Morton) , ένα σιωπηλό, παθητικό, γενναιόδωρο πλάσμα ,με μια καρδιά που χαρίζει άνευ όρων αγάπη και θαυμασμό στον Ray . Ο Penn  είναι απολαυστικός ,τα μάτια του εκπέμπουν γλυκύτητα και αθωότητα όταν παίζει ,η μουσική τον εξαγνίζει, τα δάχτυλά του και το ένστικτό του δημιουργούν ουράνια τζαζ. Όμως όταν η μουσική σταματά, είναι αβοήθητος: δεν έχει ιδέα  από προσωπικές σχέσεις και ο μόνος τρόπος να αναγνωρίσει την αληθινή αγάπη είναι να την χάσει. Μια μελαγχολική ,γλυκόπικρη ωδή στον ουμανισμό.

 

ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΝΕΑ ΧΙΛΙΕΤΙΑ

“Match Point”

 

  • «Μικροαπατεώνες(Small Time Crooks)»(2000) :Ο Ρέι, πρώην κατάδικος, αποφασίζει ν’ αφήσει την έντιμη μη προσοδοφόρα δουλειά του και να ληστέψει μια τράπεζα. Επιστρατεύει τρεις παλιούς συγκρατούμενούς του για να βάλει σε εφαρμογή το σχέδιό του: Να νοικιάσει ένα ισόγειο κατάστημα, ώστε να σκάψει ένα τούνελ που να οδηγεί στην κεντρική θυρίδα της διπλανής τράπεζας. Η γυναίκα του, πρώην στριπτιζέζ, αντιμετωπίζει με δυσπιστία την ιδέα του, αλλά δέχεται να παίξει τη ζαχαροπλάστισσα στο νέο μαγαζί. Κι ενώ σκάβουν ανενόχλητα, τα κουλουράκια της αρχίζουν να σπάνε ταμεία… Το ζευγάρι γίνεται σ’ ένα χρόνο ζάμπλουτο. Εχοντας αφήσει πίσω το εγκληματικό του σχέδιο, θέλει τώρα να γίνει αποδεκτό στην υψηλή κοινωνία. Το μόνο που του λείπει είναι η πνευματική καλλιέργεια… Ξεκαρδιστική καθαρόαιμη κωμωδία που θυμίζει τα «Born Yesterday» και «I Soliti Ignoti».

 

  • «Κατάρα του Πράσινου Σκορπιού (The Curse of The Jade Scorpion)»(2001): Ο Άλεν γράφει και σκηνοθετεί μια απολαυστική κωμωδία μυστηρίου, γεμάτη ανατροπές και εξωφρενικές υποθέσεις με φόντο τη τζαζ Νέα Υόρκη του 1940. Για ακόμη μια φορά αποδεικνύεται αξεπέραστος στη διαμόρφωση των χαρακτήρων, στη δομή της πλοκής, ενώ τα χιουμοριστικά γκαγκς και οι πνευματώδεις ατάκες διαδέχονται το ένα το άλλο με καταιγιστικούς ρυθμούς .Χάρη στην εξαιρετική σκηνογραφία και φωτογραφία οι ήρωές του κινούνται σε χώρους όμοιους μ’ εκείνους της «Κολασμένης αγάπης» και του «Κοριτσιού της Παρασκευής», δίνοντας στον Αλεν την άνεση να κάνει μια «χρωματιστή» ταινία-φόρο τιμής στις μέρες των ασπρόμαυρων φιλμ.

 

  • «Παίζοντας στα τυφλά (Hollywood Ending)»(2002): Οι εποχές που μεσουρανούσε ο βραβευμένος με δύο Oscar σκηνοθέτης Βαλ Γουάξμαν μοιάζουν να έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Προκειμένου να βγάλει τα προς το ζην, γυρίζει διαφημίσεις για αποσμητικά, αλλά ακόμα και από εκεί απολύεται. Η μοίρα τού δίνει συνεχή χτυπήματα. Ακόμα και η γυναίκα του Eλι τον έχει παρατήσει για τον μεγαλοπαραγωγό Χαλ. Ενώ έχει φτάσει ένα βήμα πριν την απελπισία, η τύχη δείχνει να του χαμογελά. Η Galaxy Pictures, η εταιρεία στην οποία εργάζεται ο Χαλ, πρόκειται να γυρίσει το ριμέικ μιας ταινίας του ’40 που διαδραματίζεται στο Μανχάταν. Η πρόκληση είναι μεγάλη : του δίνεται η ευκαιρία να αναστήσει την καριέρα του και ίσως να αναθερμάνει την σχέση με την πρώην σύζυγό του. Έχει, όμως, να αντιμετωπίσει μια απίστευτη ομάδα συνεργατών – από τον καλλιτεχνικό διευθυντή που θέλει να ξαναχτίσει το Central Park σε ένα στούντιο μέχρι τον κινέζο καμεραμάν που δεν μιλάει λέξη αγγλικά! Η ένταση είναι τόσο μεγάλη που ο νευρωτικός σκηνοθέτης τυφλώνεται εξαιτίας μιας ψυχοσωματικής αντίδρασης… Δεν επιτρέπει, όμως, σε μια τόσο «μικρή» λεπτομέρεια να καταστρέψει τα πάντα.

Κατάμαυρη, πικρή και ειρωνική κωμωδία που σχολιάζει τα παρασκήνια του Χόλλυγουντ και επιτίθεται στον κυνισμό του.

  • «Έρωτας και τίποτα άλλο(Anything Else)»(2003) :Ο Τζέρι, ένας φιλόδοξος συγγραφέας, ερωτεύεται κεραυνοβόλα μια ατίθαση νεαρή γυναίκα. Ο Τζέρι έχει ακούσει συχνά να λέγεται πως η ζωή είναι σαν «οτιδήποτε άλλο», όμως σύντομα ανακαλύπτει πως η ζωή με την Αμάντα δεν είναι σαν τίποτα άλλο. Ρεαλισμός και έρωτας, έρωτας και πρόβλημα, το αγαπημένο θέμα του Γούντι Αλεν. Ο κεραυνοβόλος έρωτας δεν είναι κάτι το απόλυτα σίγουρο… και τα προβλήματα αρχίζουν. Στο φιλμ αυτό συγκεντρώνονται όλα τα μόνιμα συστατικά του έργου του: το Μανχάταν, ο θάνατος, ο αντισημιτισμός και οι γυναίκες.

 

  • «Mελίντα και Mελίντα (Melinda and Melinda)» (2004) :Κατά τη διάρκεια ενός γεύματος, τέσσερις διανοούμενοι της Νέας Υόρκης διαφωνούν για τη λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ του δράματος και της κωμωδίας. Πόσο εύκολα μπορεί μία κατάσταση να εξελιχθεί σε τραγωδία και πόσο εύκολα θα μπορούσε να γίνει μια ξεκαρδιστική ιστορία; Αρχίζουν λοιπόν να πλάθουν μια φανταστική ιστορία με ηρωίδα την Μελίντα. Μια ιστορία που ο καθένας θα την σπρώξει προς την κατεύθυνση που του ταιριάζει… Ο Άλεν συνέχισε την τάση του για δραματικές κωμωδίες εξερευνώντας τα αγαπημένα του θέματα, όπως η προσωπική πάλη του ανθρώπου με την ηθική, ο προσδιορισμός της ταυτότητας και ο παραλογισμός του έρωτα και στηρίζοντας την θεωρία ότι η ζωή είναι κωμωδία ή τραγωδία ανάλογα με την οπτική του καθενός.

 

  • “Match Point”(2005): Προερχόμενος από ένα ταπεινό υπόβαθρο και με τις παραδοσιακές αξίες της Ιρλανδίας, ο Chris Wilton εξακολουθεί να αγωνίζεται για τα οικονομικά του παρά το γεγονός ότι πρόσφατα συνταξιοδοτήθηκε ως υψηλής βαθμίδας επαγγελματίας τενίστας. Έχει αναλάβει μια δουλειά ως δάσκαλος του τένις σε ένα πολυτελές τένις κλαμπ στο Λονδίνο, αν και ξέρει ότι υπάρχει μια καλύτερη ζωή γι ‘αυτόν κάπου στην πορεία. Έτσι αποφασίζει ν’ ανέβει κοινωνικά με κάθε θεμιτό ή αθέμιτο μέσο. Ο Άλεν μετέφερε το σκηνικό της δουλειάς του στη Βρετανία γυρίζοντας ένα από τα αριστουργήματα του. Με πρωταγωνιστές τους Scarlett Johansson και Jonathan Rhys Meyers, το φιλμ έχει επιρροές από Ντοστογιέφσκι , αλλά λίγοι παρατήρησαν πόσο έντονα θυμίζει το κλασικό «Μια θέση στον ήλιο(1951)» του Τζορτζ Στίβενς .Μια σκοτεινή ταινία για την απληστία, την υποκρισία ,την ενοχή .

 

  • «Scoop»(2006): Μια αρχάρια, αφελής δημοσιογράφος κι ένας μάγος προσπαθούν να αποκαλύψουν την ταυτότητα ενός «σίριαλ κίλερ» . Ελπίζοντας ίσως ότι θα μπορούσε να είναι η τυχερή νέα μούσα του, ο σκηνοθέτης έβαλε ξανά την Γιόχανσον στην απλά συμπαθητική κωμωδία και συνέχισε να εξερευνά τις σκοτεινές γωνίες της άλλης πλευράς του Ατλαντικού.

 

  • «Το Όνειρο της Κασσάνδρας (Cassandra’s Dream)»(2007): Το όνειρο της Κασσάνδρας»είναι το ιστιοπλοϊκό που αγοράζουν τα αδέλφια Τέρι και Ίαν Μπλέιν. Ο Τέρι δουλεύει σε συνεργείο αυτοκινήτων, ενώ ο Ίαν έχει την οικογενειακή επιχείρηση των γονιών τους. Κάποια μέρα, ο Τέρι θα χάσει πολλά χρήματα στα χαρτιά, ενώ ο Ίαν θα ερωτευτεί παράφορα μια όμορφη ανερχόμενη ηθοποιό. Τα αδέλφια θα βρεθούν σε αδιέξοδο, οπότε θα αναγκαστούν να ζητήσουν χρηματική βοήθεια από το θείο τους, ο οποίος θα τους ζητήσει με τη σειρά του… μια χάρη!   Ο Άλενβρίσκεται, εμφανώς, σε μεγάλη φόρμα και, με τη βοήθεια του Βίλγκος Ζίγκμοντ στη φωτογραφία και του Φίλιπ Γκλας στη μουσική, παραδίδει  μια μεστή, δυνατή και ώριμη ταινία , ένα ακόμη κλασικό δράμα  στηριγμένο στην αρχαία Ελληνική τραγωδία,  σχολιάζοντας συγκλονιστικά την σύγχρονη διάλυση της ανθρώπινης συνείδησης.
  • “Vicky Cristina Barcelona” (2008): Δύο νέες και όμορφες Αμερικανίδες, η Βίκι και η Κριστίνα, αποφασίζουν να περάσουν το καλοκαίρι τους κάτω από τον ήλιο της Βαρκελώνης. Σοβαρή και στα πρόθυρα του γάμου η πρώτη, σεξουαλικά απελευθερωμένη η δεύτερη, θα πιαστούν και οι δυο στον ιστό του Χουάν Αντόνιο, ενός αρρενωπού ζωγράφου που παραμένει υπερβολικά δεμένος με την πρώην σύζυγό του. Η νέα δημιουργική τάση του Άλεν να κινηματογραφεί έξω από τις ΗΠΑ έχει ως απότοκο αυτή την γήινη ισπανική ρομαντική, κωμωδία. Απολαυστικές ατάκες,  αέρινη αφήγηση ,έντονος ερωτισμός αλλά και μια δόση νοσταλγίας και πίκρας.

 

  • «Κι αν σου Κάτσει;(Whatever Works)»(2009): Κυνικό και κωμικά ευφυές φιλμ με καταιγισμό από ξεκαρδιστικές ατάκες που εκτοξεύει κατά ριπάς ένας μισογύνης Θεωρητικός Φυσικός που αρχίζει να βλέπει τη ζωή πιο ανθρώπινα, χάρη στη σχέση του με μια νεαρή κοπέλα. Στην πορεία εμπλέκονται η μητέρα και η κωμικοτραγική φιγούρα του πατέρα της κοπέλας Καθώς οι ερωτικοί σύντροφοι επαναπροσδιορίζουν τις ανάγκες τους, όλοι θα αναγκαστούν να γίνουν πιο ευέλικτοι και ρεαλιστές βρίσκοντας τελικά τρόπο να λειτουργήσει η κατάσταση.

 

  • «Θα συναντήσεις έναν ψηλό μελαχρινό άντρα(You Will Meet a Tall Dark Stranger)»(2010): Εμπνευσμένη, αστεία κι ευαίσθητη αυτή η θαυμαστή λονδρέζικη κωμωδία του Άλεν. Στον θεματικό πυρήνα της βρίσκεται το ανικανοποίητο της ανθρώπινης ύπαρξης. Αφηγείται με χάρη αλλά και πίκρα τους έρωτες των παντρεμένων , τη διάψευσή τους και τις ματαιώσεις των προσδοκιών της ζωής . Εικονογραφεί το εφήμερο και το άπιαστο , ανθρώπους ανώριμους κι εγωιστές, αγχωτικούς και  ανικανοποίητους έτοιμους να αγκιστρωθούν από χίμαιρες που όταν εξανεμίζονται τους καθιστούν ακόμα πιο γελοίους και τρομαγμένους.

 

  • «Μεσάνυχτα στο Παρίσι (Midnight in Paris)» (2011): Ένας μάλλον απογοητευμένος Αμερικάνος συγγραφέας ταξιδεύει με τη μνηστή του στο Παρίσι, όπου μυστηριωδώς μεταφέρεται κάθε βράδυ στη δεκαετία του 1920 και γνωρίζει διάσημα πρόσωπα της εποχής. Δεν είναι σίγουρος αν για όλα αυτά ευθύνεται το ποτό ή η μεθυστική ατμόσφαιρα της πόλης, το μόνο που ξέρει είναι ότι δε θα ήθελε να ξημερώσει ποτέ… Εκτυφλωτική και υπερφίαλη αναστροφή στο χρόνο με θέμα την αγάπη του Άλεν για την ευρωπαϊκή τέχνη και πολιτισμό που εκφράζει ακόμα μια φορά τον αιώνιο έρωτά του για το Παρίσι αλλά και την αθεράπευτη νοσταλγία του για άλλους, περασμένους καιρούς.

 

  • «Στη Ρώμη με Αγάπη(To Rome with Love) (2012)»: Ένα άνισο φιλμ σαφώς επηρεασμένο από την ιταλικό κωμικό στυλ του Μπενίνι που δεν ταιριάζει με αυτό του Άλεν. Υπό τους ήχους του αθάνατου «Volare»- οι τουριστικές ατραξιόν, τα αρχαία και οι φημισμένες ταράτσες της Ρώμης που βλέπουν στην Πιάτσα ντι Σπάνια, συνθέτουν το σκηνογραφικό φόντο των τεσσάρων, ανεξάρτητων και αυτόνομων ιστοριών της σπονδυλωτής του ταινίας. Μια χαριτωμένη κομεντί χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις, που αποτελεί απλά ένα δείγμα της αγάπης του Άλεν για την Ιταλία και τη Ρώμη.
  • «Θλιμμένη Τζάσμιν (Blue Jasmine)» (2013):Μια κοσμική Νεοϋορκέζα αναγκάζεται να καταφύγει στην απλοϊκή αδερφή της στο Σαν Φρανσίσκο, αλλά η συμβίωση με την τελευταία και τον μάλλον άξεστο αρραβωνιαστικό της μόνο εύκολη δε θα αποδειχτεί. Ο Άλεν προσαρμόζει στα δεδομένα του ένα από τα λαμπρότερα διαμάντια της αμερικανικής τέχνης, το θρυλικό «Λεωφορείον ο Πόθος» του Τενεσί Γουίλιαμς .Το αποτέλεσμα είναι ένα έντονο και καθηλωτικό δράμα πάνω στο δίλημμα με το οποίο είναι σήμερα αντιμέτωπος ο άνθρωπος: να διαλέξει το χρήμα και το βόλεμά του ή την αλήθεια του και τα πραγματικά του συναισθήματα.
  • «Μαγεία στο Σεληνόφως(Magic in the Moonlight)»(2014) :Ένας ρεαλιστής ταχυδακτυλουργός έρχεται στη Νότια Γαλλία της δεκαετίας του ’20 για να ξεσκεπάσει μια νεαρή κοπέλα που παρουσιάζεται ως μέντιουμ, αλλά σύντομα θα δυσκολευτεί να ξεχωρίσει τη μαγεία από την πραγματικότητα.

Ρομαντική κωμωδία γεμάτη πάθος, ευφυΐα και απαράμιλλη γοητεία. Ανάμεσα στις αριστοκρατικές επαύλεις, τα μικρά τζαζ μπαρ και τις ατέλειωτες αμμουδιές της Κυανής Ακτής, ο Γούντι Άλεν πλέκει την απολαυστική ιστορία του. Ένας ανάλαφρος και ρομαντικός Άλεν,  επαναλαμβάνει χαριτωμένα τον εαυτό του επικαλούμενος ξανά τον κόσμο της μαγείας .

  • «Παράλογος άνθρωπος(Irrational Man)» (2015) Ένας γοητευτικά καταθλιπτικός καθηγητής Φιλοσοφίας, συναισθηματικά ανάπηρος αφού έχασε τη χαρά για ζωή, έρχεται να διδάξει σ’ ένα πανεπιστήμιο φυτεμένο σε ειδυλλιακό περιβάλλον και σύντομα συνάπτει σχέσεις με δύο γυναίκες. Τίποτα δε φαίνεται ικανό να βγάλει τον καθηγητή από τη θανάσιμη ανία του ,μέχρι που τυχαία, σε κάποιο εστιατόριο, κρυφακούει μια συνομιλία αγνώστων που γεμίζει με νόημα τη ζωή του και τον σπρώχνει επιτακτικά σε μια πράξη παραλογισμού. Η βασική θεματική του φιλμ δεν είναι άλλη από την έννοια του τυχαίου, αφού η ιστορία επιφυλάσσει μια σειρά τυχαίων γεγονότων με συνέπειες που ισορροπούν ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. Η ύπαρξη δεν έχει κανένα νόημα ή λογική. Όλοι υπόκεινται στο εντελώς εύθραυστο απρόοπτο της ζωής. «Η ζωή έχει το νόημα που εσύ επιλέγεις να της δώσεις» ακούγεται στο φιλμ να λέει ο πυρετώδης Χόακιν Φίνιξ που ερμηνεύει τον καθηγητή. Έμπνευσμένο από το ντοστογιεφσκικό «Έγκλημα και τιμωρία» ανακυκλώνει έξοχα τα μόνιμα φιλοσοφικά και υπαρξιακά ερωτήματα του Άλλεν.
  • Café Society”(2016) : Γέννημα-θρέμμα του Μπρονξ, ο Μπόμπι προσπαθεί να συμβιβαστεί με την πεζή ζωή του στη Νέα Υόρκη του 1930, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τα φιλόδοξα σχέδιά του και τη συνύπαρξή του με την εκκεντρική οικογένειά του: τους γονείς του που καβγαδίζουν συνεχώς, τον αμοραλιστή γκάνγκστερ αδελφό του, την καλοκάγαθη αδελφή του που εργάζεται ως δασκάλα και τον άντρα της, έναν αντικοινωνικό διανοούμενο.Απεγνωσμένος να ξεφύγει, θα αφήσει πίσω το κοσμηματοπωλείο του πατέρα του και θα φτάσει στον μαγικό κόσμο του Χόλιγουντ. Εκεί, δουλεύοντας για τον μεγαλοατζέντη θείο του, θα ερωτευτεί παράφορα τη βοηθό του, Βόνι, ενώ θα γνωρίσει σύσσωμο τον μικρόκοσμο της Μέκκας του κινηματογράφου: από ντίβες και πριμαντόνες, μέχρι αδίστακτους παραγωγούς και επικεφαλής μεγάλων στούντιο. Η αγάπη, όμως, έχει δικά της σχέδια…

Νοσταλγική και στιλάτη δραματική κωμωδία ήσσονος αξίας με φόντο την απατηλή λάμψη του αμερικανικού ονείρου ψωτισμένη από τα μαγευτικά χρώματα του Βιτόριο Στοράρο.

  • «Wonder Wheel (2017) : Η Τζίνι κάποτε ήταν ηθοποιός. Αλλά η θλιβερή πραγματικότητα είναι ότι τώρα είναι σερβιτόρα σε ένα εστιατόριο θαλασσινών .Η ζωή στο σπίτι δεν είναι πολύ καλύτερη. Είναι παντρεμένη με τον βίαιο και άξεστο Χάμπτι, χειριστή του Καρουζέλ του πάρκου. Και η κατάσταση χειροτερεύει όταν η αποξενωμένη κόρη του εμφανίζεται. Κυνηγημένη από τους μαφιόζους, η Καρολίνα είναι ακόμα πιο απελπισμένη από την Τζίνι. Ο Μίκυ είναι ένας όμορφος, νεαρός ναυαγοσώστης, που ονειρεύεται να γίνει θεατρικός συγγραφέας και ο οποίος σταδιακά βρίσκεται στον συναισθηματικό κόσμο της Τζίνι. Μπορεί ο Μίκυ να την σώσει από τη δυστυχισμένη ζωή της; Ίσως μια καλύτερη ερώτηση: Θέλει πραγματικά; Ο Άλεν επιστρέφει στο Coney Island ( μετά την “Annie Hall’’),για να αφηγηθεί μια ιστορία ρομαντικής προδοσίας πλημμυρισμένη στα υπέροχα χρώματα του θρυλικού διευθυντή φωτογραφίας Βιτόριο Στοράρο . Και αποδεικνύει ότι είναι ίσως ο ικανότερος Αμερικανός σκηνοθέτης στην απεικόνιση της σταδιακής διολίσθησης μιας ερωτικής σχέσης από ζωογόνο ελπίδα σε πικρή φενάκη  αλλά και στη παράθεση μεγάλων ηθικών και συνειδησιακών ζητημάτων- που ορίζουν ολόκληρες ζωές – μέσω φαινομενικά απλών γεγονότων.
  • «A Rainy Day in New York»(2018): Η τελευταία μέχρι σήμερα ταινία του Woody Allen ενδέχεται να μην προβληθεί καθόλου μετά από τους εις βάρος του ισχυρισμούς για σεξουαλική κακοποίηση  . Η ταινία επρόκειτο να διανεμηθεί από την Amazon αυτή τη χρονιά, με πρωταγωνιστές τον Timothée Chalamet και την Selena Gomez.

 

ΜΙΑ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ

 

Με το ογκώδες και πολυσήμαντο έργο του ο Άλλεν καθιερώθηκε ως κορυφαίος κωμικός δημιουργός  και ένας από τους αληθινούς καλλιτέχνες της αμερικανικής κινηματογραφίας, γράφοντας και σκηνοθετώντας  με  πρωτοποριακά  χαρακτηριστικά που έσπασαν τις καθιερωμένες αφηγηματικές συμβάσεις και έδωσαν νέα πνοή  στην κινηματογραφική κωμωδία με πρωτοφανή ουσία και βάθος. Τα σατιρικά του βέλη διαθέτουν απίστευτη διεισδυτικότητα και οξύτητα  ,το πικρότατο χιούμορ του έχει πανανθρώπινη απήχηση.

Στις  ΗΠΑ είναι λιγότερο κατανοητός και δημοφιλής σε σχέση με την Ευρώπη και ιδιαίτερα την Γαλλία. Λέει με τον απαράμιλλο αυτοσαρκασμό του: «Οι Γάλλοι με έχουν παρεξηγήσει. Νομίζουν ότι είμαι διανοούμενος επειδή φοράω αυτά τα γυαλιά και καλλιτέχνης γιατί οι ταινίες μου δεν βγάζουν λεφτά». Και όταν σε πιο ελαφρό, αλλά καίριο τόνο, του καταλογίζουν ότι ζει με «μηδενισμό, κυνισμό, σαρκασμό και οργασμό», απαντά «θα μπορούσα να είμαι υποψήφιος σε εκλογές, μ’ αυτό το σλόγκαν», «και στη Γαλλία μάλιστα θα μπορούσα να εκλεγώ».

Χαριτολογώντας θα λέγαμε ότι η κινηματογραφική του υπερ-παραγωγικότητα μπορεί να εξηγηθεί από μια από τις κορυφαίες ατάκες του: «Πρέπει να γυρίσω γρήγορα πίσω, πριν πάρουν είδηση ότι δεν με έχουν ανάγκη.»

 

 Πηγές:

  • «Αισθητικές τάσεις στο σύγχρονο αμερικανικό κινηματογράφο» Β.Κωνσταντοπούλου
  • Κριτικές Γ. Μπακογιαννόπουλου για την Εφημερίδα «Καθημερινή»
  • Κινηματογραφικό αρχείο 9-Α.Ταρνανάς (Εκδ.ΑΙΓΟΚΕΡΩΣ)
  • IMDB  https://www.imdb.com/name/nm0000095/

 

 

ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΑΝΘΑΚΗΣ – βιογραφικό: 

Ζω και εργάζομαι στη νεοκλασική Ερμούπολη της Σύρου. Στη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών οφείλω το ζην, στο σινεμά το ευ ζην. Συμμετείχα στην δημιουργία κινηματογραφικής λέσχης στη Σύρο, στη διοργάνωση του προγράμματος «ΠΑΜΕ ΣΙΝΕΜΑ» στα σχολεία των Κυκλάδων, συντάσσω την εβδομαδιαία κινηματογραφική σελίδα «Σινεπιλογές» στην Κυκλαδίτικη εφημερίδα «ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ» και διαχειρίζομαι κινηματογραφικά ιστολόγια και ομάδες. Την εμβάθυνση μου στο σινεμά την οφείλω στους Γιάννη Μπακογιαννόπουλο και Βασίλη Ραφαηλίδη που με τα κείμενα τους με έμαθαν να απολαμβάνω τα έργα των κορυφαίων auteurs. Κινητήρια δύναμη μου η ρήση του Αντρέ Μπαζέν: “Ο κινηματογράφος είναι ένα ανοικτό παράθυρο στον κόσμο”. Αγαπημένη μου ταινία παραμένει πάντα η μυθική “La strada” του Φελίνι.

Δείτε επίσης του ιδίου:

https://fermouart.gr/2018/04/25/stanley-kubrick/

«Μιλώντας για σινεμά με τον Πλάτωνα Ριβέλλη» του Γιώργου Ξανθάκη