Απόσπασμα από τη συνέντευξη του Δημήτρη Καταλειφού στο Fermouart στις 2 Νοεμβρίου του 2017 λόγω της τότε παράστασης στο θέατρο Εμπορικόν, «Ήταν όλοι τους παιδιά μου»

 

… Κύριε Καταλειφέ, ποια πράγματα έχουν μεγαλύτερη σημασία και αξία στη ζωή κατά τη δική σας κρίση;

«H ανθρωπιά και η αγάπη θα πω αμέσως, αυτό είναι το μότο μου, να καταλάβουμε ότι όλοι είμαστε συνάνθρωποι, ότι ο άλλος έχει την ίδια μοίρα με τη δική μας, ότι η ανθρωπιά και η αγάπη μπορούν να σε κάνουν να αισθανθείς γαλήνη. Ερχόμαστε στον κόσμο χωρίς να ξέρουμε το γιατί, χωρίς να ξέρουμε που πάμε. Δεν μας ανήκει ουσιαστικά τίποτα, είμαστε περαστικοί. Στο όνομα της ιδιοκτησίας ενός σπιτιού ή ενός αυτοκινήτου γίνονται σημεία και τέρατα.»

Πιστεύετε ότι η ζωή ανταμείβει τον ειλικρινή, τον τίμιο, τον εργατικό άνθρωπο;

«Όχι δυστυχώς, συνήθως τα μεγαλύτερα θύματα στη ζωή είναι οι καλοί και οι τίμιοι άνθρωποι. Δεν υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτό τον τομέα, είναι ένα μυστήριο! Υπάρχει όμως και ο εαυτός μας, η δική μας συνείδηση. Οι αρχαίοι δεν λέγανε ότι ο άνθρωπος θα κριθεί από το πώς έφτασε στα γεράματά του; Ίσως είναι πολύ σπουδαίο αυτό. Μπορεί η κοινωνία να σου φερθεί άδικα, να μη σε καταλάβει, αλλά νομίζω πως όταν κάνεις το δικό σου απολογισμό, το ενώπιος ενωπίω, είναι μια στιγμή σημαντική. Τώρα πόσοι έχουν το θάρρος ή πόσοι ενδιαφέρονται να το κάνουν αυτό, δεν ξέρω. Ήθελα σε όλη μου τη ζωή να είμαι ένας εντάξει άνθρωπος. Ναι, ήθελα να γίνω ένας καλός ηθοποιός, ένας γνωστός ηθοποιός, αλλά δεν ήθελα να προδώσω αυτά που πιστεύω. Ό, τι πετυχαίνω, θέλω να το κάνω με τα δικά μου όπλα, σε αυτό είμαι πολύ αυστηρός.»

Πιστεύετε στο Θεό, σε κάποια ανώτερη δύναμη;

«Πιστεύω, γιατί έχω ανάγκη να πιστεύω. Σαν ένα μικρό παιδί που δεν θέλω ούτε να το σκεφτώ πολύ ούτε να το ερευνήσω. Νιώθω τόσο έντονη την ανάγκη να υπάρχει θεός, που για μένα υπάρχει. Πιστεύω ότι υπάρχει κάποια δύναμη, η οποία ζητάει από μένα να κάνω κάτι καλό.»

Ποια είναι η γενικότερη αίσθηση σας για το πού οδεύει ο κόσμος μας σήμερα;

«Σήμερα ο κόσμος βρίσκεται σε μια πολύ μεγάλη αμηχανία  και ανασφάλεια. Από πού να ξεκινήσω; Aπό τον τύπο στη Βόρεια Κορέα που μπορεί να πατήσει ένα κουμπί και να διαλυθεί το σύμπαν; Υπάρχει μια τρομακτική ανάπτυξη της τεχνολογίας. Βλέπουμε ότι κυριαρχεί μια οικονομία, που μόνο φόβο δημιουργεί. Κανένα όραμα δεν ενώνει τους ανθρώπους, εκτός λίγο από αυτούς που ασχολούνται με το περιβάλλον. Οι ιδεολογίες με κυριότερη αυτή του περασμένου αιώνα που ήταν ο Κομμουνισμός και η Αριστερά αμφισβητούνται. Αυτή τη στιγμή περνάμε μια κρίση, που δεν ξέρω που θα οδηγήσει και επικρατεί ο “Σώζων εαυτώ σωθήτω”. Μια αισιόδοξη πνοή μπορεί να αποτελέσει το βλέμμα προς τον άνθρωπο, τις ανθρώπινες αξίες, η λύση είναι ο άνθρωπος. Αυτό πιστεύω για την εποχή μας, ότι το μόνο πράγμα που μπορεί κανείς να προτείνει είναι να κοιτάξουμε τον διπλανό μας.  Πάντα όλοι θα ζούμε με τον φόβο του θανάτου που υπάρχει ανέκαθεν. Το μέτρο για να ζούμε καλά, είναι ο άνθρωπος, δεν είναι ούτε το χρήμα, ούτε η εξουσία. Αν και δεν μου άρεσε πολύ σαν ταινία, με συγκίνησε όμως πολύ το περιεχόμενο της ταινίας του Φιλανδού σκηνοθέτη, Άκι Καουρισμάκι, με τίτλο «Η άλλη όψη της ελπίδας», που δείχνει ανθρώπους να φέρονται στους μετανάστες με ανθρωπιά. Η άλλη όψη της ελπίδας είναι η ανθρωπιά, ο μετανάστης είναι ένας άνθρωπος. Δεν μπορείς να γίνεις Άγιος, δεν μπορείς να γίνεις η μητέρα Τερέζα, γιατί η ζωή είναι πολύ επιτακτική, τρέχουμε για να επιβιώσουμε, αλλά τουλάχιστον μην κάνεις κακό! Ό, τι καλό περνάει από το χέρι σου, να το κάνεις! Η μόνη ελπίδα για τον άνθρωπο είναι να είναι άνθρωπος!»

Είστε ευχαριστημένος από την μέχρι τώρα ζωή σας όπως την έχετε στο μέτρο του δυνατού οδηγήσει;

«Υπάρχουν στιγμές που εκτιμώ τον εαυτό μου. Και αυτές οι στιγμές είναι, όταν είμαι καλός. Όταν δεν είμαι καλός, τον απεχθάνομαι τον εαυτό μου. Γι’ αυτό προσπαθώ να κυριαρχεί το πρώτο».

Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να ακολουθήσετε μια σκηνοθετική γραμμή, αν δεν συνάδει με τη δική σας οπτική και ματιά για το εκάστοτε θεατρικό έργο;

«Θίγεις ένα ερώτημα για το οποίο αρχικά θέλω να κάνω ένα μικρό πρόλογο. Εμένα ιδανικά στις συνεργασίες δεν μου αρέσει να έχει κάποιος την ταμπέλα ενός ρόλου. Όταν γίνεται μια καλλιτεχνική δουλειά, πιστεύω πως οι άνθρωποι πρέπει να είναι ελεύθεροι και δημιουργικοί, όχι φυσικά με την έννοια ενός χάους. Σαφώς πρέπει να υπάρχουν οι συμβάσεις, ότι ο σκηνοθέτης θα πάρει την τελική απόφαση. Δεν υπήρξα ποτέ, από τα νιάτα μου μέχρι τώρα, ο ηθοποιός που περιμένει να του πει ο σκηνοθέτης τι θα κάνει και να το εκτελεί. Μου αρέσει να συζητάω με τον σκηνοθέτη, να του λέω ιδέες, να μου λέει κι αυτός, να γίνεται μια ζύμωση πέρα από ρόλους. Ο ηθοποιός δεν είναι ένα εκτελεστικό όργανο, ούτε ο σκηνοθέτης είναι εκείνος που τα βρίσκει όλα. Πολλές φορές έχω δώσει ιδέες σε σκηνοθέτες,  το ίδιο κι εκείνοι, υπάρχει μια ανταλλαγή. Πρώτα από όλα η ηθοποιία είναι μία τέχνη από μόνη της και κάπως  αυτόνομη, με την έννοια ότι για να αγαπήσεις τον ρόλο σου και να τον καταλάβεις, δεν μπορεί κανένας σκηνοθέτης να σε βοηθήσει, είναι πολύ προσωπική δουλειά. Ο σκηνοθέτης μπορεί να σου πει ποιες επιλογές είναι καλές ή όχι. Είναι σαν να μου πεις εσύ, ότι πρέπει να ερωτευτώ τον τάδε άνθρωπο. Δεν γίνεται κατά παραγγελία, πρέπει εμένα να μου κινηθεί κάτι για να τον ερωτευτώ. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ρόλους. Μετά ο σκηνοθέτης βέβαια πρέπει να συντονίσει σχέσεις ανθρώπων, σκηνικά, φωτισμούς, αλλά ο ηθοποιός έχει ένα χώρο, που είναι τελείως δικός του.»

Εσάς, σας ενδιαφέρει η αποδοχή;

«Όσον αφορά το θέατρο, ένα έργο πρέπει πρωταρχικά να σου αρέσει και να σε συγκινεί και σαφώς θέλεις να επικοινωνήσει με το κοινό, δεν είναι κάτι ερμητικά κλειστό. Όταν εισπράττεις αποδοχή από τον κόσμο, το γεγονός αυτό σου δίνει δύναμη να προχωρήσεις. Σαφώς χρειαζόμαστε την αποδοχή. Βέβαια είναι σημαντικό να την κατακτάς ακολουθώντας και τους δικούς σου όρους, να ταιριάζει στη δική σου ιδεολογία κι αισθητική.  Το να έχεις αποδοχή σε κάτι που το σιχαίνεσαι, δε μου λέει τίποτα.

Σαν άνθρωπος σίγουρα είναι ωραίο να είσαι αγαπητός, συμπαθής, αλλά μόνο κι εκεί πάλι με το να παραμένεις ο εαυτός σου, να μην υποκρίνεσαι, να μην γλύφεις. Αν με συμπαθήσει κάποιος, θέλω να είναι, επειδή έχει καταλάβει ποιος πραγματικά είμαι. Έτσι μου αρέσει η αποδοχή, δεν είμαι μισάνθρωπος να μην με ενδιαφέρουν οι άλλοι.»

Είστε δάσκαλος σε θεατρικές σχολές εδώ και είκοσι-πέντε χρόνια και μέσω της δουλειάς και των συνεργασιών σας έχετε επηρεάσει πολύ κόσμο. Πώς βλέπετε τους νέους ανθρώπους σήμερα να αρθρώνουν λόγο; Τι προσπαθείτε να τους μεταλαμπαδεύσετε μέσω της διδασκαλίας σας;

«Τη δυσκολία που βιώνουμε ως κοινωνία, την ίδια δυσκολία ζει και το θέατρο, ειδικά σε εργασιακό επίπεδο. Πολλοί ταλαντούχοι νέοι ηθοποιοί αναγκάζονται να παίζουν σε δυο-τρεις παραστάσεις το μήνα, άλλη τη Δευτέρα, άλλη την Τρίτη, ένα παιδικό… Σκορπίζονται σε πράγματα μόνο και μόνο για την επιβίωση. Αυτό μου προκαλεί τεράστια θλίψη. Επειδή προέρχομαι από μια εποχή που αφοσιωνόσουνα σε αυτό που έκανες, το καταλαβαίνω μεν που το κάνουν, γιατί αλλιώς δεν μπορούν να ζήσουν, αλλά με λυπεί. Είναι φαινόμενο της εποχής μας. Παλιά έπαιρνες ένα μισθό που ήταν πιο αξιοπρεπής, πληρωνόντουσαν οι πρόβες… Ποτέ το επάγγελμα του ηθοποιού στην Ελλάδα δεν ήταν καλά αμειβόμενο, πάντα ήταν δύσκολα. Όμως τώρα έχει παραγίνει το κακό. Τώρα είναι χειρότερα από ποτέ ως προς αυτό τον τομέα.

Στη σχολή που διδάσκω, διαπιστώνω ότι ο γενικός κανόνας είναι, πως οι νέοι λόγω της μεγάλης εξάπλωσης της τεχνολογίας διαβάζουν όλο και λιγότερο. Εξαιτίας αυτού η σχέση με το λόγο γίνεται πιο ισχνή. Όταν ξεκινάω το πρώτο μου μάθημα, πάντα γράφω στον πίνακα: «Αρχίστε να διαβάζετε βιβλία!» Δεν γίνεται ένας ηθοποιός να αναπτύξει τη φαντασία του, που είναι το κατεξοχήν εργαλείο του, χωρίς να διαβάζει. Δεν θεωρώ φυσικά διάβασμα τις πληροφορίες μέσα στο Facebook και το ίντερνετ. Διάβασμα εννοώ ένα βιβλίο, ένα θεατρικό έργο! Επομένως, επειδή με ρώτησες για το λόγο που αρθρώνουν, θα σου πω, ότι οι νέοι που έχουν ελπίδες, είναι όσοι διαβάζουν. Παίρνεις πολύ σοβαρά αυτή τη σπουδαία τέχνη και όχι την απατηλή της πλευρά, την οποία καλλιεργεί με ένα ηλίθιο τρόπο η τηλεόραση. Κάποιοι θεωρούν ότι ηθοποιός είναι εκείνος που παίζει σε σίριαλ. Ο ηθοποιός καλώς ή κακώς δοκιμάζεται στο χρόνο και κυρίως στο θέατρο. Γιατί εκεί είναι ο χώρος που φαίνεται η πραγματική αξία ενός ηθοποιού.»

Συμφωνείτε με τις μεθόδους της αποστασιοποίησης και της αποδόμησης στο θέατρο;

«Δεν με συγκινούν ούτε η αποστασιοποίηση ούτε η αποδόμηση στο θέατρο. Το να διαλύεις ένα έργο, το να μην παρουσιάζεις το έργο, αλλά να βάζεις σχόλια και σκέψεις των δημιουργών για το έργο, χωρίς να προσπαθείς να πείσεις τον θεατή, ότι αυτό που γίνεται επί σκηνής συμβαίνει πραγματικά, ώστε να ταυτιστεί κι αυτός με τους ήρωες, είναι κάτι που δεν με εκφράζει. Εμένα με ελκύει ακόμα η ζεστασιά στο θέατρο, ο άνθρωπος, το να προκαλέσεις μέσω του έργου συναισθήματα στους θεατές, τα οποία θα αναμειχθούν με τα δικά σου. Ίσως γιατί προέρχομαι από άλλη γενιά ή επειδή αγαπάω πολύ τον κινηματογράφο, όπου οι ηθοποιοί παίζουν πολύ ρεαλιστικά,  δεν ξέρω ακριβώς ποιες είναι οι καταβολές μου, αλλά όταν πάω στο θέατρο, θέλω να συγκινηθώ, να δω ανθρώπους που να με κάνουν να πιστέψω ότι δεν είναι ηθοποιοί, αλλά ρόλοι. Αυτό με ενδιαφέρει, γι’ αυτό παλεύω και είναι απίστευτα δύσκολο να καταλάβεις ένα έργο και όχι να το γκρεμίσεις και να το κριτικάρεις. Αυτό το είδος θεάτρου, που είναι πολύ δημοφιλές έξω κι έχει αρχίσει να επηρεάζει και το ελληνικό θέατρο, ακολουθεί την εποχή μας, μια εποχή που θέλουμε να τα γκρεμίσουμε όλα, επειδή είμαστε αμήχανοι, επειδή δεν ξέρουμε σε τι να πιστέψουμε κι επειδή η κοινωνία σε μεγάλο βαθμό έχει αποτύχει σε πολλούς τομείς. Υπάρχει η τάση μέσα από το γκρέμισμα να δούμε τα πράγματα ξανά από την αρχή. Όπως έχουν διαλυθεί θεσμοί και αξίες, έτσι και το παραδοσιακό θέατρο που παρουσιάζει μια ιστορία για να την πιστέψεις και να συγκινηθείς, έχει τεθεί σε αναθεώρηση. Εν ονόματι αυτού γίνονται συχνά δουλειές εύκολες, αφελείς, επιπόλαιες, ψυχρές και αδιάφορες».

ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΠΑΛΙΑ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΔΩ:

https://fermouart.gr/2017/11/02/dimitris-kataleifos-interview/ 

«Ήταν όλοι τους παιδιά μου» του Άρθουρ Μίλλερ στο θέατρο Εμπορικόν