Φριτς Λανγκ: Ο άρχων του Σκότους

Ο  Φριτς Λανγκ (1890 -1974) θεωρείται ένας από τους γίγαντες του παγκόσμιου κινηματογράφου. Ως νεαρός σκηνοθέτης στην Γερμανία υιοθέτησε  τον  γερμανικό εξπρεσιονισμό, δημιουργώντας έργα όπως  η επική «Μητρόπολη» (1927) και ο αριστουργηματικός «Μ»(1931). Αφού εγκατέλειψε την Γερμανία το 1934 εξαιτίας του ναζισμού , μετά από ένα σύντομο πέρασμα από την Γαλλία, κατευθύνθηκε προς το Χόλιγουντ όπου μετέφερε την εξπρεσιονιστική οπτική του συμβάλλοντας  στην τεράστια ανάπτυξη του φιλμ νουάρ.

Ο Λανγκ είχε ασχοληθεί για πρώτη φορά με τον χαρακτήρα του Δρ. Μαμπούζε( επινοημένου από τον Nobert Jacques)  – ψυχαναλυτή, υπνωτιστή ,άσου στις μεταμφιέσεις και αρχιεγκληματία στο τετράωρο δίπτυχο  «Δρ Μαμπούζε (1922), ο παίκτης» .Η έμπνευση του πηγάζει από κακόφημους χαρακτήρες όπως ο Fu Manchu και ο Fantomas, αλλά ο Λανγκ  ανύψωσε την αρχική ιδέα σε ένα διαφορετικό επίπεδο, αναμιγνύοντας πολιτικές νύξεις με τις Νιτσεϊκές θεωρίες του «Υπερανθρώπου». Ο  Μαμπούζε σκοτώνει, ληστεύει,  παραποιεί , παίζει με τους κοινούς θνητούς, εισβάλλει στην ιδιωτική τους ζωή  , εκμεταλλεύεται τις ερωτικές επιθυμίες τους, με τελικό στόχο το χρήμα αλλά κυρίως την εγκαθίδρυση μιας αυτοκρατορίας του εγκλήματος.

Ο σκηνοθέτης επέστρεψε σε αυτόν τον  χαρακτήρα ,σχεδόν μια δεκαετία αργότερα με την « Διαθήκη του Δρ. Μαμπούζε» (1933). Κλεισμένος στο κελί ενός ασύλου φρενοβλαβών, ο αρχιεγκληματίας παραμένει σιωπηλός και σε καταστολή , αλλά ξαφνικά αρχίζει να γράφει με δαιμονικό ρυθμό  απειράριθμες σελίδες με μεγαλόπνοα και ιδιοφυή εγκληματικά σχέδια .Ενώ πεθαίνει νωρίς στην ταινία, η συμμορία του συνεχίζει τη δράση της εκτελώντας τις εντολές μιας άγνωστης νέας ηγεσίας .

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΑΙΝΙΑΣ

  • Γερμανικός Τίτλος: Die Tausend Augen des Dr. Mabuse
  • Ελληνικός Τίτλος: Τα 1.000 μάτια του Δρ. Μαμπούζε
  • Κατηγορία: Περιπετειώδες θρίλερ
  • Σκηνοθεσία: Fritz Lang
  • Σενάριο: Fritz Lang /Heinz Oskar Wuttig ,από μια ιδέα του Jan Fethke
  • Ηθοποιοί : Gert Frobe (Kriminalkommissar Kras), Dawn Addams (Marion Menil), Peter van Eyck (Henry B. Travers), Wolfgang Preiss (Prof. Dr. S. Jordan/Peter Cornelius/Dr. Mabuse), Linda Sini (Corinna), Werner Peters (Hieronymus B. Mistelzweig), Howard Vernon (No. 12), Andrea Checchi (Hoteldetektiv Berg), Marielouise Nagel (The Blonde Luck), Reinhard Kolldehoff (Roberto Menil alias ‘Klumpfuß’), Nico Pepe (Hotel-Manager), David Cameron (Michael Parker);
  •  Μουσική: Gerhard Becker/Bert Grund
  • Φωτογραφία: Karl Löb
  • Μοντάζ: Walter Wischniewsky
  • Χώρα Παραγωγής: Δυτική Γερμανία
  • Χρώμα: Μαυρόασπρο
  • Διάρκεια: 103 min

Το προαιώνιο πνεύμα του Κακού

Μετά από την εύφορη περίοδο του στο Χόλιγουντ, ο Φριτς Λανγκ επέστρεψε στη Γερμανία και γύρισε εκεί τις τρεις τελευταίες ταινίες του. Φυσικά δεν θα μπορούσε να αποσυρθεί από τον κινηματογράφο χωρίς να αφιερώσει μια τελευταία ταινία στον χαρακτήρα που είναι πιθανώς το πιο αγαπημένο και πολυσύνθετο δημιούργημα του :τον Δρ. Μαμπούζε!

Σε αδρές γραμμές ο αφηγηματικός καμβάς της ταινίας: ένας δημοσιογράφος της τηλεόρασης πεθαίνει ξαφνικά στο αυτοκίνητό του στη μέση μιας διασταύρωσης. Αυτό που αρχικά φαίνεται να είναι θάνατος από καρδιακή προσβολή αποδεικνύεται ότι είναι μια περίπτωση δολοφονίας από ένα εξαιρετικά προηγμένο όπλο που εκτοξεύει  βελόνες από χάλυβα στους εγκεφάλους των θυμάτων. Η δολοφονία είχε προβλεφθεί από τον ανατριχιαστικό, τυφλό οραματιστή Κορνέλιους που τον περιέγραψε τηλεφωνικά στον σκεπτικιστή επιθεωρητή της αστυνομίας Κράους. Ο τελευταίος διακρίνει ομοιότητες με δεκαπέντε άλλες ανεξιχνίαστες δολοφονίες  αλλά και με εγκλήματα που είχε διαπράξει σχεδόν πριν 30 χρόνια η συμμορία του εγκληματικού εγκέφαλου Δρ. Μαμπούζε. Η έρευνα για το έγκλημα αυτό, καθώς και αρκετές άλλες παράξενες και ανεξήγητες δολοφονίες, οδηγεί στο ξενοδοχείο Luxor που κτίστηκε κατά τη ναζιστική περίοδο και είναι γεμάτο από κρυφές κάμερες. Ενώ ο Κράους συναντά  μερικούς ενδιαφέροντες ανθρώπους στο μπαρ του ξενοδοχείου, όπως έναν ασφαλιστικό πράκτορα και ένα ντετέκτιβ , γνωρίζουμε δύο άλλους επισκέπτες, την όμορφη νεαρή κυρία Μάριον, που αποπειράται να αυτοκτονήσει πηδώντας από το μπαλκόνι του ξενοδοχείου, και τον ευγενικό και πλούσιο Αμερικανό βιομήχανο Χένρι Τράβερς που είναι αρκετά θαρραλέος για να την σώσει. Τι συνδέει άραγε όλους αυτούς τους τόσο διαφορετικούς ανθρώπους με τη δολοφονία του δημοσιογράφου ; Και ποια είναι η σχέση με τον Δρ. Μαμπούζε, ο οποίος φέρεται να πέθανε σε μια ψυχιατρική κλινική πριν από 30 χρόνια ;

Τα «1.000 μάτια του Δρ Μαμπούζε» επιστρέφουν στο συναρπαστικό στυλ του Λανγκ που αναπτύχθηκε στα δυο προγενέστερα φιλμ με τον ίδιο ήρωα. Η «κινηματογραφική αρχιτεκτονική» του  δημιουργεί μια δομή παζλ που σπάει το περίπλοκο μυστήριο  σε δεκάδες σύντομες, αλληλοσυνδεόμενες σκηνές. Κάθε μικρή σκηνή περιέχει ένα στοιχείο που ο παρατηρητικός θεατής πρέπει να συνδέσει με την προηγούμενη ή την επόμενη. Ο Λανγκ χορογραφεί με στακάτο ρυθμό την κλιμάκωση της βίας  με παράθεση αιχμηρών και αγωνιωδών επεισοδίων και διαδοχικές ανατροπές  σε πρόσωπα και καταστάσεις .

Το φιλμ διαθέτει  την απογυμνωμένη αισθητική πολλών όψιμων αριστουργημάτων μεγάλων σκηνοθετών. Οι περιττοί περισπασμοί έχουν εκτοπιστεί και ο Λανγκ μας προειδοποιεί  με αφοπλιστική αμεσότητα :ο Μαμπούζε, δεν μπορεί να πεθάνει ,το πνεύμα του θα ζει για πάντα  . Αιχμάλωτος ή και νεκρός προκαλεί πανικό και μόνο στο άκουσμα του ονόματος του. Όταν φαίνεται ολοκληρωτικά νικημένος επιστρέφει θριαμβευτής. Περιπλανιέται σαν σύμβολο της εγκληματικής φύσης του ανθρώπου ,παντοτινά ασύλληπτος .Έτσι και στο μέλλον κάθε μεγαλομανής εξουσιαστής θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το έγκλημα για να καταστρέψει τον φαύλο καπιταλιστικό κόσμο προκαλώντας το απόλυτο χάος, με την θελκτική προοπτική μιας αναγέννησης .Αυτή η πλήρης αποσύνθεση και ανασύνθεση της κοινωνίας μέσω του εγκλήματος μπορεί να κερδίσει την ανοχή ακόμη και την συναίνεση ενός υπνωτισμένου και παραπλανημένου λαού.

Ο Λανγκ σκιαγραφεί ξανά τον Προμηθεϊκό ήρωα του με εμφατική αποδοκιμασία , κρυφό δέος αλλά και υποδόριο θαυμασμό: είναι μηδενιστής αλλά και μεγαλοφυής, μεγαλομανής αλλά και χαρισματικός , ανατριχιαστικός αλλά και παράξενα γοητευτικός .Ωστόσο  στον επίλογο της ταινίας που ταυτίζεται  με τον επίλογο της μνημειώδους καριέρας του αποτάσσει τους μοιρολατρικούς εφιάλτες του ,  αποχαιρετώντας τους χαρακτήρες και ευρύτερα τον κινηματογράφο με μια εύθραυστη αλλά ελπιδοφόρα αγκαλιά.