Δυο σκληρές ιστορίες, ένα μαρτυρικό οδοιπορικό

Μερικές φορές ,με  κάποιες ταινίες , μικρές ,απρόβλεπτες, συνειδητοποιούμε τη δύναμη της θαυμαστής τέχνης των κινούμενων εικόνων. Το προσωπικό βλέμμα κάποιων ευαίσθητων δημιουργών πάνω στον κόσμο, μετουσιώνεται σε αντίδωρο  γνώσης για τον εαυτό μας και τους συνανθρώπους μας. Αυτές τις φορές  ,ο κριτικός λόγος  κινδυνεύει να παρεκτραπεί σε επιφώνημα  θαυμασμού. Το «Χωρίς Όνομα» ,πρώτη ταινία του Αμερικανού Cary  Fukunaga, είναι μια τέτοια ταινία.

Η αφήγηση ξετυλίγεται με δυο παράλληλα νήματα που διασταυρώνονται στη μέση  του φιλμ. Το πρώτο αφορά ένα έφηβο μεξικανό κακοποιό, τον Willy (Édgar Flores), με το παρατσούκλι “Casper”, ο οποίος στρατολογεί το  12χρονο, “Smiley” (Kristian Ferrer), στη  παντοδύναμη συμμορία «La Mara Salvatrucha». Το δεύτερο αφορά μια  νεαρή κοπέλα από την Ονδούρα, την Sayra (Paulina Gaitan), η οποία συμφωνεί να  ακολουθήσει τον πατέρα της, που πρόσφατα απελάθηκε από τις ΗΠΑ,  στο New Jersey. Ξεκινούν ένα μαρτυρικό ταξίδι  μέσω  Γουατεμάλας και  Μεξικού, πάνω σε ένα τρένο με εκατοντάδες άλλους παράνομους μετανάστες.

Το εισαγωγικό κάδρο της ταινίας είναι μια ειδυλλιακή εικόνα ενός φθινοπωρινού σκηνικού: κορεσμένη χρωματική παλέτα με  κόκκινες και πορτοκαλί αποχρώσεις, πεσμένα χρυσά φύλλα  που καλύπτουν έναν χωματόδρομο , δέντρα που σχηματίζουν ένα απατηλό θόλο ηρεμίας. Ο Casper  βγαίνει από το χαμόσπιτο του και κοιτά αυτό το  αιθέριο ,ονειρικό σκηνικό: Αυτή θα είναι και η μόνη στιγμή εσωτερικής γαλήνης που θα βιώσει. Το σκοτεινό βλέμμα του , δείχνει να το έχει συνειδητοποιήσει.

Από τη πλευρά του ο Smiley,  ένα μικροκαμωμένο παιδί, προσπαθεί να ενσωματωθεί σε μια ομάδα. Έχοντας μεγαλώσει με τη γιαγιά του, δεν είχε καθόλου επιρροές από αντρικές φιγούρες. Ο Casper  είναι το πρότυπο του . Ο Smiley πρέπει να υπομείνει μια βάναυση τελετή μύησης όπου πρέπει να αντέξει δεκατρείς κλωτσιές για να αποδείξει την αντοχή του. Όμως  αυτό δεν είναι αρκετό. Αναγκάζεται στη συνέχεια να πυροβολήσει έναν φυλακισμένο από την «Chavalas», μια αντίπαλη συμμορία.

Από το αρχικό ραντεβού του Casper με τη κρυφή φίλη του, Martha Marlene (Diana Garcia), είναι προφανές ότι έχει τις αμφιβολίες του για τη συμμετοχή του στη συμμορία. Δεν είναι ιδιαίτερα επιθετικός ,αλλά είναι εγκλωβισμένος καθώς ξέρει ότι όποιος δεν εκτελεί τις εντολές τιμωρείται σκληρά. Τοπικός αρχηγός της συμμορίας είναι ο «Μικρός Μάγος» (Tenoch Huerta Mejia) μια  ανατριχιαστική μορφή  ,με βαριά τατουάζ  ,ένα υβρίδιο νεοναζιστή  και ινδιάνου πολεμιστή. Όταν ένας περιδεής αιχμάλωτος  τον εκλιπαρεί για έλεος , χαμογελά και με σαδιστική ηρεμία τον ενημερώνει ότι σύντομα θα γίνει τροφή για πεινασμένα σκυλιά. Αλλά είναι εξίσου σκληρός και με τα μέλη της συμμορίας του. Όταν μαθαίνει ότι ο Casper συναντά κρυφά το κορίτσι του, αντί να κάνει περιπολίες, τον βάζει στο στόχαστρο. Ανακρίνει το όμορφο κορίτσι και όταν επιχειρεί να το βιάσει, μια τραγωδία θα συμβεί.

Στη  δεύτερη ιστορία , η Sayra  ξεκινά με τον πατέρα και τον θείο της μια δύσβατη πορεία προς τα σύνορα Μεξικού-ΗΠΑ. Ενώνονται με άλλους μετανάστες και ανεβαίνουν στην κορυφή ενός περαστικού τρένου για να ξεκινήσουν το ταξίδι. Ωστόσο αποτελούν στόχο συμμοριών . Στην περίπτωση αυτή, οι ληστές είναι οι Casper και Smiley με την καθοδήγηση του τυραννικού «Μικρού Μάγου» . Όταν ο τελευταίος προσπαθεί να βιάσει τη Sayra ,  ο Casper θα αντιδράσει .Μετά από αυτό το μέλλον του είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με αυτό της Sayra. Ανάμεσα τους σταδιακά αναπτύσσεται εμπιστοσύνη , αμοιβαία έλξη και ανάγκη για να ξεφύγουν από το ταραγμένο παρελθόν τους. Ωστόσο, πρέπει να ξεπεράσουν το δίκτυο των μελών της “Mara” αλλά και τους συνοριοφύλακες . Άραγε, θα τα καταφέρουν;

Η ζωογόνος δύναμη του «Sin Nombre» πηγάζει από την επιλογή του Fukanaga να ενσωματώσει την ρεαλιστική απεικόνιση αυτών των  φτωχών ανθρώπων σε ένα συμβατικό αφηγηματικό πλαίσιο. Η αφήγηση υφαίνεται γύρω από δυο θεματικούς άξονες: αυτόν του αυθεντικού ντοκουμέντου κι αυτόν του δυνατού δράματος. Ο θεατής όχι μόνο κατανοεί την απελπισμένη προσπάθεια αυτών των ανθρώπων να ξεφύγουν από τον βάλτο ,αλλά ταυτόχρονα συμπάσχει μαζί τους. Καθώς η αμαξοστοιχία διέρχεται από την ύπαιθρο του Μεξικού, βλέπουμε νεκροταφεία αυτοκινήτων, γκρεμισμένα κτίρια, ρακένδυτους ανθρώπους και  βρώμικα παιδιά να λιθοβολούν τους μετανάστες. Η ατμόσφαιρα είναι ζοφερή και είναι τέτοια η δύναμη των εικόνων που αισθανόμαστε σαν να βρισκόμαστε  πάνω  σε αυτό το τρένο του τρόμου.

Ο διευθυντής φωτογραφίας Adriano Goldman έχει κάνει εκπληκτική δουλειά. Οι εικόνες φτώχειας , απελπισίας και βίας αναδύουν μια τοξική σαγήνη , χωρίς ίχνος ωραιοποίησης .Η ταινία γυρίστηκε  με φιλμ 35 χιλιοστών ,αντί για ψηφιακό βίντεο, και ο Fukanaga αποφεύγει  στιλιστικά κλισέ, όπως η χειροκίνητη κάμερα και το κοφτό μοντάζ. Τα πολλά πανοραμικά πλάνα  έχουν εξαιρετική  αντίθεση και σαφήνεια  και διαποτίζονται  από  καφέ και πορτοκαλί  γήινες αποχρώσεις.

Το «Χωρίς όνομα», είναι ένα αγωνιώδες ,καθηλωτικό και ουμανιστικό θρίλερ .Το λυρικό φινάλε , με ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο να ρηγματώνει το κλάμα χαρμολύπης , προσθέτει  ελπίδα και λύτρωση σε ένα μαρτυρικό οδοιπορικό  έντονης βίας, σκληρής μοίρας και απροσδόκητου θάρρους.

Cary Joji Fukunaga (1977- )

Γεννήθηκε το 1977 στην Καλιφόρνια. Αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο Santa Cruz της Καλιφόρνια. Η δουλειά του ως σεναριογράφος, σκηνοθέτης και διευθυντής φωτογραφίας τον έχει οδηγήσει σε διάφορα μέρη του κόσμου- έχει φτάσει μέχρι την Αϊτή και τη Δυτική Αφρική.Το 2004 έγραψε και σκηνοθέτησε τη μικρού μήκους ταινία “Victoria para Chino”, που προβλήθηκε στο Φεστιβάλ του Σάντανς. Το “Sin Nombre” (2009) αποτελεί την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους, που κέρδισε τα βραβεία Καλύτερης ταινίας και Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ του Σάντανς καθώς και το Βραβείο Νέου Σκηνοθέτη στο  Φεστιβάλ του Εδιμβούργου.Η επόμενη δουλειά του ήταν μια εξαιρετική κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου της Σαρλότ Μπροντέ “Τζέιν Έιρ”(2011) με τους Μία Βασικόβσκα, Τζέιμι Μπελ, Μάικλ Φασμπίντερ. Ακολούθησε το δυνατό πολεμικό φιλμ «Beasts of No Nation»(2015)  αλλά και η αστυνομική σειρά «True Detective»,για την οποία κέρδισε βραβείο Emmy το 2014. Το 2020 αναμένεται να προβληθεί η νέα περιπέτεια του Τζέιμς Μποντ «Time to Die» την οποία έχει σκηνοθετήσει.