• Σενάριο: Daniil Khrabrovitsky, Mikhail Romm.
  • Φωτογραφία: German Lavrov.
  • Μουσική: Dzhon Ter-Tatevosyan.
  • Ερμ.: Aleksey Batalov, Innokendy Smoktunovsky, Tatyana Lavrova.
  • Διάρκεια: 111’.

Σοβιετική Ένωση, 1961. O Ψυχρός Πόλεμος και o ανταγωνισμός των εξοπλισμών βρίσκονται στο ζενίθ. Σε ένα Ινστιτούτο ερευνών ο καθηγητής Sintsov (Nikolai Plotnikov) λειτουργεί τον πυρηνικό αντιδραστήρα σε κρίσιμα όρια με αποτέλεσμα ο ίδιος και ο βοηθός του Dmitri Gusev (Aleksey Batalov) να εκτεθούν σε  ακτινοβολία. Ο Dmitri έχει υποστεί στο παρελθόν παρόμοια έκθεση και μια ενδεχόμενη τρίτη φορά θα ήταν μοιραία. Παράλληλα σχηματοποιείται και ένα ερωτικό τρίγωνο με τον Gusev και τον συνάδελφο του Ilya (Innokentiy Smoktunovskiy) να διεκδικούν την ίδια γυναίκα ,την επίσης φυσικό Lyolia (Tatyana Lavrova).Όταν η Lyolia μαθαίνει για το ατύχημα ,ίσως και από οίκτο, επιλέγει και παντρεύεται τον Dmitri.Όμως παρά τις εντολές των γιατρών, αυτός αρνείται να εγκαταλείψει την έρευνα του. Όταν εκτίθεται ξανά σε ακτινοβολία η υγεία του επιδεινώνεται ραγδαία. Στη κλινική που νοσηλεύεται ζητά να υποβληθεί σε μια πειραματική μεταμόσχευση μυελού των οστών. Την παραμονή της δύσκολης επέμβασης ο Ilya του ανακοινώνει ότι τα τεστ έδειξαν πως με τα πειράματά του ανακαλύφθηκε ένας νέος τύπος ακτινοβολίας. Ο  Dmitri σκοπεύει να το γιορτάσει με τη σύζυγό και τον καλό του φίλο, μετά την επικίνδυνη εγχείριση…

 Κατά τη διάρκεια της Σταλινικής περιόδου ο Σοβιετικός κινηματογράφος βρισκόταν υπό την δρακόντεια εποπτεία του περιώνυμου ηγέτη . Μετά τον θάνατο του  ακολούθησε η λεγόμενη «απόψυξη» ,υπό την  ηγεσία του Χρουστσώφ, κατά την οποία το σοβιετικό σινεμά απέκτησε μια αναζωογονητική ελευθερία. Το αριστουργηματικό φιλμ « 9 μέρες ενός χρόνου» του συγγραφέα και σκηνοθέτη Mikhail Romm είναι χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της περιόδου.

O Romm επιλέγει να διαρθρώσει το έργο του γύρω από ένα παντογνώστη αφηγητή που επιλέγει μόνο εννέα συγκεκριμένες ημέρες μιας χρονιάς, με υποκείμενη σημασία. Με τη μέθοδο της αφαίρεσης και της αναγωγής δίνει συμβολικές διαστάσεις στους κύριους χαρακτήρες. Ο Dmitri, είναι ο αγνός ιδεαλιστής ,ο προμηθεϊκός ήρωας που ρισκάρει τα πάντα για την πρόοδο της επιστήμης προς όφελος του κοινωνικού εκσυγχρονισμού. Η Lyolia έχει μια πιο γήινη θεώρηση για τη ζωή, εκπροσωπεί την αρχέγονη φύση . Η τρίτη κορυφή του τριγώνου, o Ilya , είναι ο διορατικός , σκεπτικιστής επιστήμονας  που του αρέσει να απολαμβάνει  τις απλές χaρές της ζωής. Οι απόψεις του αντηχούν το προφητικό απόσπασμα του Sigmund Freud από το κείμενο του «Η δυστυχία στον πολιτισμό»: «…Οι άνθρωποι έχουν φτάσει στο σημείο να ελέγχουν σε τέτοιο βαθμό τις δυνάμεις της φύσης, που είναι πια εύκολο να εξολοθρεύσουν οι μεν τους δε, ως τον τελευταίο. Το γνωρίζουν, κι από κει προέρχεται η ανησυχία, η δυστυχία και το άγχος τους…»

 Το φιλμ του Romm διαθέτει αρκετές σκηνές ανθολογίας . Στο άνοιγμα της ταινίας μια κάμερα καταγράφει από ψηλά την αχανή ρωσική ύπαιθρο και τελικά εστιάζει σε ένα φουτουριστικό κτίριο. Στο εσωτερικό του  επικρατεί ανησυχητική ,παγερή σιωπή που διακόπτεται από ένα εφιαλτικό συριγμό συναγερμού. Ένα πλήθος ανθρώπων με λευκή στολή τρέχει πανικόβλητο. Ο αντιδραστήρας «αυτοκτόνησε» ,λέει ο μολυσμένος καθηγητής  Sintsov ενώ με δαιμονική υπερένταση σχεδιάζει το επόμενο πείραμα, αρνούμενος να πειθαρχήσει στους νοσηλευτές. Ωστόσο όταν συνειδητοποιεί τη τραγική του κατάσταση, κοιτάζει κατάματα το άπειρο και ,με απόλυτη διαύγεια  και ευαισθησία, προτρέπει τον Dmitri να βρει ένα κορίτσι, πριν να είναι πολύ αργά.

Σε μια άλλη συγκινησιακά φορτισμένη σεκάνς ο βαριά άρρωστος  Dmitri επισκέπτεται το πατρικό σπίτι του. Η αμόλυντη φύση του χωριού και η από καρδιάς συζήτηση με τον πατέρα του πρόσκαιρα τον βοηθά να νοιώσει καλύτερα. Όμως η ασθένεια του υπενθυμίζει ότι τον κατατρώει. Ο τελευταίος (;) αποχαιρετισμός του πατέρα στον πάσχοντα γιο  που χάνεται στο βάθος κάτω από  δυσοίωνα σύννεφα , είναι σπαρακτικός.

Σε ένα άλλο αριστοτεχνικό γενικό πλάνο, βλέπουμε την μικροσκοπική φιγούρα του Dmitri να περπατά μπροστά από ένα τεράστιο τοίχο, για να φθάσει με όση δύναμη του έχει απομείνει στο εργαστήριο. Στον λευκό καμβά προβάλλεται η αίσθηση της ασημαντότητας του ανθρώπου μέσα στο αχανές κενό του Σύμπαντος αλλά και της μάταιης και αυτοκαταστροφικής προσπάθειας του να ελέγξει τις τερατώδεις δυνάμεις της Φύσης.

 Ο Romm με τον μακροχρόνιο συνεργάτη του , διευθυντή φωτογραφίας German Lavrov, επιστρέφουν στον φορμαλισμό της δεκαετίας του 1920. Εκμεταλλεύονται το φυσικό, διάχυτο φως της βόρειας Ρωσίας δημιουργώντας υποβλητική ατμόσφαιρα με έντονες φωτοσκιάσεις. Οι ασυνήθιστες γωνίες λήψεις από χαμηλά ή οι κατακόρυφες πανοραμικές από ψηλά αισθητοποιούν εντυπωσιακές γεωμετρικά συνθέσεις. Η απαράμιλλη εικαστική πλαστικότητα εκφράζει την αλλοτρίωση και το βαθύ υπαρξιακό άγχος των ηρώων.Όσον αφορά τους ηθοποιούς έχουμε δύο ιερά τέρατα του σοβιετικού κινηματογράφου, τους Aleksey Batalov και Innokendy Smoktunovsky, σε μια καθηλωτική ερμηνευτική μονομαχία.

Το «Εννιά μέρες ενός χρόνου» είναι ένα προφητικό φιλμ που ξεδιπλώνει με ήρεμη ευθύτητα και ώριμη ελλειπτικότητα τη σύγκρουση προσωπικών και καθολικών προβλημάτων στον σύγχρονο κόσμο. Θέτει κρίσιμα ερωτήματα χωρίς να επιβάλλει τις απαντήσεις: για την επιστήμη και τον έρωτα, για την ευτυχία και την αφοσίωση , για τη ματαιοδοξία μιας επιστημονικής ελίτ και το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, για τα τεχνολογικά άλματα και τις φρικτές παρενέργειες τους . Η συνεχής διαλεκτική σύνθεση αυτών των παραμέτρων οδηγεί σταδιακά στο διαυγές ανθρωπιστικό μήνυμα , μέσα από μια «παιδική ζωγραφιά».

Mikhail Romm(1901-1971)

Ο Μιχαήλ Ρομ, υπήρξε από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες της Σοβιετικής Ένωσης.  Ξεκίνησε την καριέρα του στο χώρο του κινηματογράφου, στην ηλικία των 30 χρόνων, ως σεναριογράφος και βοηθός σκηνοθέτη. Η πρώτη του ταινία, «Boule De Suif/Pushka» (1934),ήταν μια διασκευή ενός διηγήματος του Γκι ντε Μωπασάν, ενώ η δεύτερη «Οι Δεκατρείς/The Thirteen» (1937),  ήταν μια μεταφορά της ταινίας «Lost Patrol» του Τζων Φορντ στην Κεντρική Ασία. Το 1937, κατόπιν αιτήματος του Στάλιν, ο Ρομ σκηνοθέτησε το «Ο Λένιν τον Οκτώβρη», έναν επικό φόρο τιμής στον ηγέτη της Ρωσικής Επανάστασης που περιγράφει  τα γεγονότα που ακολούθησαν την επιστροφή του Λένιν στη Ρωσία από τη Φινλανδία, μέχρι και τη τελική νίκη . Η μεγάλη επιτυχία της ταινίας οδήγησε  στην μια αναπόφευκτη «Ο Λένιν στα 1918», όπου αφηγείται την πιο κρίσιμη και δύσκολη περίοδο της επανάστασης. Αυτά τα δυο φιλμ αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της διαρκούς σύγκρουσης μεταξύ τέχνης και πολιτικής ,που ήταν ενδεικτική της εποχής. Από τη μία πλευρά, το περιεχόμενο της ταινίας επιβλέπονταν ενεργά και καθοδηγούταν από τον ίδιο τον Στάλιν, μειώνοντας έτσι την καλλιτεχνική αυτονομία του Ρομ. Από την άλλη, ο Ρομ κατάφερε να εγχύσει τα έργα του με επαρκή καλλιτεχνική αξιοπιστία ενισχύοντας  τη διεθνή του φήμη .

Στη δεκαετία του 1940 γύρισε τα φιλμ «Το Όνειρο/Mechta»(1943), «Μητρώο 217/ Girl No 217»(1944), «Ρώσικο Πρόβλημα/ Russkii Vopros» (1948), «Λένιν/ Lenin» (1948). Ωστόσο, η φήμη του άρχισε να εξασθενεί καθώς υποτάχθηκε στην πίεση της κυβέρνησης για παραγωγή προπαγανδιστικών  ταινιών.

Τη δεκαετία του 1950 παρουσίασε τη «Μυστική Αποστολή/ Sekretnaya missiya(1950)» μια οδυνηρή ιστορία μιας Σοβιετικής κατασκόπου ,το «Ναύαρχος Θύελλα (Ι & ΙΙ)/ Admiral Ushakov (Ι & ΙΙ)»/(1953) ιστορική ταινία  για την ίδρυση του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας το 1779 και το εμπορικά πετυχημένο «Έγκλημα στην Οδό Ντάντε/ Ubiystvo na ulitse»(1956).

Το 1953 πέθανε ο Στάλιν και σύντομα τον διαδέχθηκε η Νικήτα Χρουστσόφ. Σε μια συνάντηση των μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1956, ο Χρουστσόφ κατήγγειλε τα εγκλήματα του Στάλιν και  άκαμπτες επιταγές του καθεστώτος στον κινηματογράφο, άρχισαν να χαλαρώνουν ή να «ξεπαγώσουν». Οι σκηνοθέτες άρχισαν να αναπνέουν πιο ελεύθερα και να ακολουθούν τα δημιουργικά τους ένστικτα. Φυσικά, ως ένας από τους πιο σημαντικούς κινηματογραφιστές της γενιάς του, ο Ρομ δεν μπορούσε να αντισταθεί σε μια τόσο συναρπαστική προοπτική. Και το 1961 επέστρεψε σε πλήρη ισχύ και καλύτερος από ποτέ ,με μια συνταρακτική και τολμηρή ματιά στους κινδύνους της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας στο «9 μέρες ενός χρόνου/Devyat Dnyey Odnogo Goda»(1962).

Το κύκνειο άσμα του «Αληθινός φασισμός/Obyknovennyy fashizm» (1965) ήταν ένα ντοκιμαντέρ για τη ναζιστική Γερμανία που στόχευε φαινομενικά να εξηγήσει την έλευση του φασισμού τον εικοστό αιώνα. Αλλά ήταν ακόμη κάτι περισσότερο από αυτό, καθώς καταδίκασε κατηγορηματικά την τυραννία και τον δεσποτισμό οποιουδήποτε είδους, σε οποιοδήποτε μέρος , κάνοντας έμμεση αναφορά και στον σταλινισμό.

Παράλληλα υπήρξε καθηγητής στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Μόσχας και συνέβαλε με την επιρροή του στην αναγέννηση του κινηματογράφου της χώρας καθώς καλλιέργησε μια νέα καλλιέργεια μαθητών για να συνεχίσει και να επεκτείνει το όραμά του. Ανάμεσα τους οι  :Αντρέι Ταρκόφσκι, Βασίλι Σούκσιν, Γκριγκόρι Τσουκράι, και Αντρέι Κοντσαλόφσκι.

Το τελευταίο κινηματογραφικό έργο που ξεκίνησε ο Ρομ ήταν ντοκυμαντέρ ,με τίτλο εργασίας  “World Today” και ήταν, όπως υποδηλώνει το όνομα, μια περαιτέρω ματιά στον εικοστό αιώνα. Δυστυχώς, πέθανε στη Μόσχα την 1η Νοεμβρίου 1971, με την ταινία ατελή. Ωστόσο, τρεις από τους μαθητές  του, η Μάρλεν Κούτσιγιεφ, ο Έλεμ Κλίμοφ και ο ΓκέρμανΛαβρόφ, την ολοκλήρωσαν την ταινία  το 1974 με τον τίτλο “And Still I Believe” .Το φιλμ κλείνει  με την τελικά αισιόδοξη προοπτική του Ρομ: «Και ακόμα πιστεύω ότι ο άνθρωπος είναι λογικός ..»

Η κριτικός Neya Zorkaya σχολίασε την τεράστια επιρροή του Ρομ:«Τα έργα του Ρομ συνεχίζουν να εντυπωσιάζουν για τον υψηλό επαγγελματισμό τους, το υπέροχο μοντάζ και την εικόνα του σκηνοθέτη για την ανθρώπινη ψυχολογία. Ο Ρομ ήταν ένας λαμπρός αφηγητής, δημοσιογράφος και συγγραφέας μεγάλου αριθμού θεωρητικών έργων για τον κινηματογράφο. Μας άφησε μια τεράστια κληρονομιά και υπάρχουν πολλά ακόμα που πρέπει να ανακαλυφθούν».