• Σενάριο: François Truffaut, Jean-Louis Richard
  • Φωτ: Raoul Coutard
  • Μουσική : Georges Delerue
  • Ερμ: Jean Desailly , Françoise Dorléac , Nelly Benedetti
  • Διάρκεια: 113 λεπτά

Ο « τρυφερός» της νουβέλ βαγκ

«Οι ταινίες είναι πιο σημαντικές από τη ζωή;» ρωτά o Jean-Pierre Léaud στην εκτυφλωτική «La Nuit américaine» (1973). Για τον Γάλλο σκηνοθέτη της ταινίας ,Francois Truffaut(1932-1984) η απάντηση πρέπει να ήταν καταφατική. Το ανεξάντλητο πάθος του για το σινεμά  , που αναπτύχθηκε από την εφηβική του ηλικία, τον οδήγησε να γίνει αρχικά κριτικός και στην συνέχεια μέγιστος auteur. Υπήρξε από τους βασικούς πρωταγωνιστές του γαλλικού «νέου κύματος» (Nouvelle Vague), καλλιτεχνικό κίνημα το οποίο ανανέωσε όχι μόνο τον γαλλικό και ευρωπαϊκό αλλά και τον παγκόσμιο κινηματογράφο.

Για τον Truffaut, ο κινηματογράφος έπρεπε να είναι, αφενός, προσωπικός και βιωματικός και, αφετέρου, ένα υπέροχο θέαμα για το κοινό. Το στυλ του ξεχωριστό : ταυτόχρονα ευαίσθητο, λυρικό ,ενθουσιώδες ,διαυγές. Στον σκληρό πυρήνα του έργου του επανέρχονται δυο βασικά θεματικά μοτίβα  : η χαμένη παιδικότητα και οι δυσκολίες του έρωτα .

Οι  ταινίες του έφεραν αμεσότητα , φρεσκάδα και μια παιδική αθωότητα στην κινηματογραφική κουλτούρα. Αυτό φαίνεται καλύτερα στην ημι-αυτοβιογραφική του σειρά πέντε ταινιών με τον Jean-Pierre Léaud που παίζει τον  Antoine Doinel ,alter ego του Truffaut :« Les Quatre cents coups »(1959), «Antoine et Colette» (1962), «Baisers volés »(1968), «Domicile conjugal »(1970) «L’Amour en fuite »(1978).

Η φιλμογραφία του Truffaut διακρίνεται από  ένα ευρύ φάσμα  μορφής και περιεχομένου: «Tirez sur le Pianiste»(1960) , «Jules et Jim » (1961)  ,«Fahrenheit 451» (1966), «La Mariée était en noir » (1967) , «La Sirène du Mississippi» (1969)  «L’Histoire d’Adèle H.»( 1975) , « La Chambre verte» (1978), «Le Dernier métro » ( 1980), «La Femme d’à côté»(1981) , «Vivement dimanche!»(1984) κ.α.

Στο έργο του Truffaut είναι εμφανής ο δυισμός των καλλιτεχνικών επιρροών του: Renoir και Hitchcock . Αγαπά με πάθος τον ρομαντικό ανθρωπιστή Renoir αλλά παράλληλα είναι αφοσιωμένος θαυμαστής των δεξιοτήτων του Hitchcock , τον οποία προσπάθησε να μιμηθεί σε αρκετά από τα θρίλερ του . Ωστόσο  ιδιοσυγκρασιακά και συναισθηματικά η συνάφεια του με τον  Renoir φαίνεται να είναι να είναι η ισχυρότερη πλευρά της  καλλιτεχνικής του προσωπικότητας.

Ο Truffaut είναι από τους πιο ταλαντούχους και ειλικρινείς εκπροσώπους του νέου γαλλικού κινηματογράφου, υπήρξε ο πιο τρυφερός δημιουργός της νουβέλ βαγκ και αν και αριστερός δεν άφησε την ιδεολογία του να καταδυναστεύσει το έργο του, όπως αντίθετα έκανε ο Godard. Παρά τον πρόωρο θάνατό του και το γεγονός ότι έκανε μόνο 21 ταινίες μεγάλου μήκους ,είχε τεράστια επίδραση στον κινηματογράφο. Στις ταινίες του η ένωση της ζωής και της τέχνης επιτυγχάνεται με υποδειγματικό τρόπο και μας εντυπωσιάζει τόσο με την αντίληψη του σκηνοθέτη για την ανθρώπινη κατάσταση όσο και με την κινηματογραφική της ομορφιά.

francoise-dorleac-the-soft-skin - Vague Visages

Ρομαντική φαντασίωση και οδυνηρή διάψευση

Ο Pierre Lachenay(Jean Desailly)  είναι διάσημος  κριτικός και εκδότης λογοτεχνικού περιοδικού. Είναι παντρεμένος με τη Franca (Nelly Benedetti) και ζουν στο Παρίσι με τη δεκάχρονη κόρη τους. Κατά την πτήση του προς τη Λισαβόνα, όπου πρόκειται να δώσει μια διάλεξη για τον Μπαλζάκ, προσελκύεται από την  αεροσυνοδό Nicole(Francoise Dorleac). Αργότερα συναντιούνται τυχαία στη Λισαβόνα και ξεκινούν μια παθιασμένη ερωτική σχέση, την οποία συνεχίζουν κρυφά μετά την επιστροφή τους στο Παρίσι. Όταν ο Pierre καλείται να δώσει διάλεξη στη Ρεμς, ζητά από τη Nicole  να τον συνοδεύσει. Αποδέχεται, αλλά οι επαγγελματικές του δεσμεύσεις τον κρατούν μακριά της. Για να εξιλεωθεί, την παίρνει σε ένα εξοχικό ξενοδοχείο, όπου περνούν μερικές ειδυλλιακές μέρες. Ωστόσο η Franca έχει ήδη ανακαλύψει την απιστία του  και κατακλυσμένη από ζήλια, είναι αποφασισμένη να τον κάνει να το πληρώσει ακριβά…

Το «Μαλακό δέρμα » είναι το τέταρτο-και το πιο υποτιμημένο-  φιλμ του François Truffaut  και σηματοδότησε μια προσωρινή παρέκκλιση του από τους κανόνες του  «Νέου Κύματος». Παρά το γεγονός ότι  περιστρέφεται γύρω από την ίδια ιδέα, ένα τραγικό ερωτικό τρίγωνο , με το  προηγούμενο ,«Jules et Jim», αισθητικά βρίσκεται στον αντίθετο πόλο . Απουσιάζει η ζωντάνια, η τόλμη και οι μανιακές συναισθηματικές μεταβολές του «Jules et Jim», αλλά το «Μαλακό δέρμα» είναι πολύ πιο ενδοσκοπικό, γεμάτο μελαγχολία και πικρή ειρωνεία. Όσο για σενάριο του είναι μια συρραφή πραγματικών γεγονότων που δημοσιεύτηκαν στον Τύπο  και αυτοβιογραφικών στοιχείων του Truffaut, με αποτέλεσμα να αποτελεί  ένα από τα πιο προσωπικά έργα του.

Στη ταινία μπορούμε να διακρίνουμε δύο ενότητες. Η πρώτη έχει τα χαρακτηριστικά ενός ρομαντικού μελοδράματος, στο οποίο ένας άντρας και μια γυναίκα ανακαλύπτουν απροσδόκητα τον έρωτα, αλλά σταδιακά συνειδητοποιούν ότι ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους. Η δεύτερη ενότητα παραπέμπει σε αγωνιώδες ψυχολογικό δράμα, με  επίκεντρο μια σειρά συγκρούσεων που αμφισβητούν έμμεσα τα πρότυπα ηθικής των  μελών του ερωτικού τριγώνου.

Ο Pierre  (εξαίρετη η απόδοση  του Jean Desailly) είναι ένας συνεσταλμένος διανοούμενος , ευάλωτος στις ελκυστικές γυναίκες – όπως ήταν άλλωστε και ο Truffaut  . Έχει αψεγάδιαστη εμφάνιση , ευγλωττία  και  ευγένεια . Είναι γοητευτικά ντροπαλός και όχι μια καρικατούρα παντρεμένου που αναζητά εξωσυζυγικές περιπέτειες. Η  Nicole αντιπροσωπεύει το φετίχ αυτού του ώριμου , καλλιεργημένου και πετυχημένου άντρα : τη μεθυστική αύρα , τη μυστηριακή σαγήνη , την αλαβάστρινη ομορφιά , την αυθεντική «χαρά της ζωής». Ο Pierre είναι αποφασισμένος να αλλάξει τη ζωή του ,της προτείνει γάμο.  Από τη πλευρά της η Nicole  έλκεται κυρίως από τη διασημότητα του, αλλά δεν βλέπει σοβαρά τη σχέση τους. Απορρίπτει την προοπτική του γάμου και αντιπροτείνει μια χαλαρή σχέση με ,ανά διαστήματα , ρομαντικά δείπνα. Ο Pierre μένει εκκρεμής ,υπάρχει για αυτόν ανοιχτό το μονοπάτι της επιστροφής;

Παράλληλα με το γύρισμα αυτής της ταινίας ο Truffaut  έκανε και τη θρυλική του συνέντευξη με τον Hitchcock . Είναι  λοιπόν παραπάνω από εμφανής  η επίδραση του “master του σασπένς” στην αισθητική του φιλμ .Ο Truffaut χρησιμοποίησε διάφορα χιτσκοκικά μοτίβα  ,στη διαμόρφωση  των σεκάνς, στις επιλογές φωτισμού, στη διαχείριση του χρόνου και του χώρου.  Έτσι το φιλμ  θυμίζει αγωνιώδες θρίλερ με  χρήση του σασπένς σε πολλά σημεία : η ξέφρενη οδήγηση προς το αεροδρόμιο, η παγίδευση του Pierre σε ένα μπιστρό ενώ από το παράθυρο βλέπει τη Nicole να παρενοχλείται από έναν έκφυλο άντρα , η αναμονή του Pierre στον τηλεφωνικό θάλαμο κ.α.

Όμως το φιλμ διαθέτει και μια ισχυρή νουάρ συνιστώσα. Σε αυτό συμβάλλουν τα έντονα κοντράστ της ασπρόμαυρης φωτογραφίας του Raoul Coutard , ειδικά στο αριστοτεχνικό ιντερλούδιο της Ρεμς ,  αλλά και το στοιχειωτικά πεσιμιστικό score του Georges Delerue . Η μοίρα είναι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας,  πιο ισχυρή από τις ρομαντικές προσκολλήσεις που φαίνονται φευγαλέες και εφήμερες , πιο ισχυρές ακόμη κι από τους  οικογενειακούς δεσμούς. Μια αλυσίδα τυχαίων γεγονότων και χρονικών συγκυριών – που υπήρχαν πολλές πιθανότητες να σπάσει- υπαγορεύει το αποτέλεσμα. Ο Pierre παραλίγο να χάσει το αεροπλάνο για τη Λισαβόνα, η αεροσυνοδός αρχικά τον απορρίπτει αλλά μετά αλλάζει γνώμη , η Franca βρίσκει την απόδειξη από τις φωτογραφίες του παράνομου ζευγαριού ενώ φεύγει λίγα δευτερόλεπτα πριν από ένα λυτρωτικό τηλεφώνημα. Μια ακόμη επιρροή φαίνεται να πηγάζει από τα μυθιστορήματα του Georges Simenon ,όπου συχνά επισημαίνεται ένα σημείο καμπής  που αποτελεί τη θρυαλλίδα στη τακτοποιημένη ζωή κάποιων ανθρώπων.

Με το «Μαλακό δέρμα» ο Truffaut απεικονίζει , με σπαρακτική ειλικρίνεια , το προσωπικό μαρτύριο που βιώνει κάθε παίκτης ενός ρομαντικού τριγώνου. Από την οπτική γωνία του καθενός , βλέπουμε πώς μια επιπόλαιη ερωτική σχέση μπορεί να μετατραπεί σε μια νευρωτική, δηλητηριώδη δοκιμασία, καθώς το επαγόμενο τρίγωνο – επιθυμία, ενοχή και ζήλια – προκαλεί το χάος και τον όλεθρο. Ο Truffaut περιγράφει με κατανόηση και τρυφερότητα όλους τους χαρακτήρες. Αποκαλύπτει το πρόσκαιρο και το εύθραυστο ,το τρυφερό και το αψηλάφητο των ανθρώπινων σχέσεων ,τις εφήμερες συγκινήσεις και το ίζημα μελαγχολίας που αφήνουν και κυρίως το χάσμα μεταξύ της ρομαντικής φαντασίωσης και της οδυνηρής διάψευσης.

 

#Σημείωση: Η Francoise Dorleac, μεγαλύτερη αδερφή της Catherine Deneuve,  σκοτώθηκε ,το 1967,σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα σε ηλικία 25 ετών.