• Σενάριο:S.J. Perelman, Will B. Johnstone, J. Carver Pusey, Al Shean, Arthur Sheekman
  • Φωτογραφία: Arthur L. Todd
  • Μουσική: John Leipold, Ralph Rainger
  • Ερμ: Groucho Marx , Harpo Marx , Chico Marx , Zeppo Marx , Rockliffe Fellowes , Harry Woods , Thelma Todd , Ruth Hall , Tom Kennedy
  • Διάρκεια: 77λεπτά

  Marx Brothers: οι ενορχηστρωτές του χάους και της καταστροφής

Σχετική εικόνα

Η κωμική ομάδα των “Marx Brothers” υπήρξε η «αριστοφανική » εκδοχή του κινηματογράφου  ,η απόλυτη αναφορά στην τρελή κωμωδία και στην άνευ ορίων σάτιρα. Ξεκίνησαν την καριέρα τους από το βοντβίλ όπου διαμόρφωσαν το ιδιόμορφο και απόλυτα ανατρεπτικό χιούμορ τους.

Η κοινή φιλμογραφία των τεσσάρων αδελφών (Groucho ,Chico,Harpo, Zeppo) ξεκίνησε το 1928 με το «Humorisk», που δεν βγήκε ποτέ στις αίθουσες και συνεχίστηκε με τα «Cocoanuts» (1929), «Animal Crackers» (1930), «Monkey Business» (1931),  «Horse Feathers» (1932) , «Duck Soup» (1933). Μετά το 1934 ο Zeppo εγκατέλειψε την καριέρα του ηθοποιού, γι’ αυτό και υπάρχει η αίσθηση πως οι αδερφοί Marx ήταν τρεις. Τα υπόλοιπα  φιλμ τους ήταν:  «Α Night at the Opera»(1935), «Yours for the Asking»(1936) ,«Α Day at the Races»(1937), «Room Service»(1938),  «At the Circus»(1939) ,«Go West»(1940)  «The Big Store»(1941) ,«Α Night at Casablanca» (1946) ,«Love Happy(1949)». Συνεργάστηκαν με διάφορους σκηνοθέτες, από άσημους διεκπεραιωτές όπως οι Victor Heerman και Robert Florey μέχρι σημαντικούς δημιουργούς όπως οι Leo McCarey και Sam Wood.

Στις ταινίες τους είχαν διαμορφώσει ένα σταθερό τυπολόγιο χαρακτήρων, ενώ η υπόθεση και το περιβάλλον των ταινιών τους λειτουργούσε μόνο σαν αφορμή για να ξεστομίζουν δηλητηριώδεις ατάκες και να εκτελούν εξωφρενικά γκαγκ.

Ο Groucho συμβολίζει τον άνθρωπο που προσπαθεί να πετύχει κοινωνικά, είτε ως επιχειρηματίας, είτε ως γιατρός, δικηγόρος, καθηγητής και συνεχώς ως …προικοθήρας. Περπατώντας καμπουριαστά, με το ψεύτικο μουστάκι του, το πούρο και το φράκο, γελοιοποιεί κάθε στοιχείο και έκφραση σοβαροφάνειας.

Ο Chico συμβολίζει το μετανάστη που προσπαθούσε να επιβιώσει στην αμερικάνικη κοινωνία, χρησιμοποιώντας κυρίως την κουτοπονηριά του. Δήθεν μορφωμένος, δήθεν ενημερωμένος, απαντά σε όλες τις περιπτώσεις, ακόμα κι αν δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει, με την ψευτοϊταλική προφορά του.

Ο Harpo συμβολίζει το αιώνιο «νήπιο» ,που αρνείται να μιλήσει ,να επικοινωνήσει και να ενσωματωθεί αλλά παίζει και κοροϊδεύει τους πάντες και τα πάντα. Αποτελεί μια μείζονα απειλή για την τυπολατρία, την υποκρισία ,τον πουριτανισμό και την συμβατικότητα του δυτικού πολιτισμού. Η σχέση του με το αντίθετο φύλο είναι καθαρά ενστικτώδης: ρίχνεται στις γυναίκες απροκάλυπτα, ωμά, χωρίς φιοριτούρες. Μόλις βλέπει μια νεαρή, όμορφη, ξανθιά παρατάει αυτό με το οποίο ασχολείται, κάνει μεταβολή κι αρχίζει να την κυνηγά! Κι αν στη πορεία μια άλλη ξανθιά βρεθεί στο δρόμο του, τότε παρατά την πρώτη κι αρχίζει να κυνηγά τη δεύτερη.

Ο Zeppo ο μοναδικός με «φυσιολογική» εικόνα, έπαιζε τον ρόλο του γόη που βρισκόταν ανάμεσα στις αλλοπρόσαλλες καταστάσεις που προκαλούσαν οι άλλοι τρεις.

Οι αδελφοί Marx  με το χιούμορ τους λειτουργούσαν κριτικά απέναντι στην κοινωνία τους. Οι ταινίες τους είναι ανατρεπτικές, σε κινηματογραφική δομή και περιεχόμενο και επηρέασαν βαθιά το Χόλιγουντ. Βρήκαν εύφορο έδαφος για να ακμάσουν μέσα στη δεκαετία του ’30, στη σύντομη περίοδο των προοδευτικών ιδεών στις ΗΠΑ από το οικονομικό «κραχ» μέχρι τη μεταπολεμική «κοινωνία της αφθονίας» και τη μακαρθική «επιτροπή αντιαμερικανικών ενεργειών». Με διάθεση που θυμίζει την ένταση του πρώιμου υπερρεαλισμού μετέτρεψαν το αστείο σε «όπλο» αποδόμησης κάθε μορφής κατεστημένου. Σε μια εποχή που οι Η.Π.Α. έκαναν μεγάλα βήματα και κατακτούσαν οικονομικά και πολιτικά τον κόσμο,  αποκάλυπταν τις σκοτεινές πτυχές αυτής της κοινωνίας: απληστία, αδικία, κοινωνικός αποκλεισμός, λαγνεία, αποθέωση του χρήματος και της επιτυχίας με οποιοδήποτε μέσο και τρόπο. Υπονόμευσαν συστηματικά όλους τους κοινωνικούς θεσμούς, την πολιτική, την οικογένεια, την οικονομία, το πανεπιστήμιο, αφού αυτοί οι θεσμοί και οι αξίες υπηρετούν τον πλούτο και τη δύναμη και όχι τον ίδιο τον άνθρωπο. Ειδικότερα ο Groucho Marx δείχνει απάνθρωπος, ασυγκίνητος και διεφθαρμένος, επειδή με αυτό τον τρόπο στηλιτεύει το κυρίαρχο πρότυπο ανθρώπου της εποχής και της κοινωνίας του. Λειτούργησαν ριζοσπαστικά και καταλυτικά στη συνείδηση του λαϊκού Αμερικανού και άφησαν τη δική τους, ξεχωριστή «σφραγίδα» στον παγκόσμιο κινηματογράφο και πολλές διαχρονικές  ατάκες όπως αυτή του  Groucho: «Αυτές είναι οι αρχές μου. Αν δε σας αρέσουν, έχω και άλλες»

Monkey Business (1931) - Turner Classic Movies

Μαρξ-ισμός στο κατάστρωμα !!!

Τέσσερις λαθρεπιβάτες, οι Groucho, Chico, Harpo και Zeppo, ανακαλύπτονται σε ένα υπερωκεάνιο και καταδιώκονται από το πλήρωμα .Σε σύντομο χρονικό διάστημα  ξεχύνονται στο πλοίο ,το οποίο παραδίδεται στις  κωμικά αναρχικές και διαλυτικές προθέσεις τους. Ο Harpo για να γλυτώσει από τον αυστηρό υποπλοίαρχο ενορχηστρώνει απολαυστικά μια παράσταση κουκλοθέατρου ,οι Chico και Harpo παριστάνουν τους κουρείς με καταστροφικά αποτελέσματα , ο Groucho κρύβεται σε μια ντουλάπα στην καμπίνα του γκάνγκστερ Alky Briggs και στη συνέχεια ερωτοτροπεί ανενδοίαστα με τη γυναίκα του . Παράλληλα  μπλέκονται στις μηχανορραφίες δύο αντίπαλων συμμοριών. Ο «επιχειρηματικός εγκέφαλος» Chico βρίσκει δουλειά ως σωματοφύλακας στον λαθρέμπορο Joe Helton, του οποίου η κόρη προσελκύει την προσοχή του ανίατα ρομαντικού Zeppo.  Όταν το πλοίο ελλιμενίζεται, προσπαθούν ανεπιτυχώς και οι τέσσερις να πλαστοπροσωπήσουν τον διάσημο Γάλλο ηθοποιό και τραγουδιστή Maurice Chevalier. Όταν ένας άντρας λιποθυμά, κρύβονται στο φορείο του και μεταφέρονται έξω από το πλοίο. Στη Νέα Υόρκη παρευρίσκονται σε πάρτι στο σπίτι του Helton , όπου ο Briggs σκοπεύει να απαγάγει τη Mary. Ευτυχώς, ο  Groucho και η παρέα του είναι έτοιμοι να ζωντανέψουν το πληκτικό σουαρέ και να καταστρέψουν τα φρικτά σχέδια του γκάνγκστερ…

Ο τίτλος ,«Monkey Business», δεν σημαίνει απολύτως τίποτα ,όπως αρμόζει σε ένα γνήσια σουρεαλιστικό έργο. Το φιλμ αυτό σηματοδότησε την  καλλιτεχνική αναβάθμιση των Marx Brothers  καθώς ήταν η πρώτη «πρωτότυπη» ταινία τους, που δεν βασίστηκε σε προϋπάρχουσα θεατρική παράσταση  και η πρώτη που γύρισαν στο Χόλιγουντ. Το σενάριο, τους απαλλάσσει από «μη απαραίτητες» τυπικότητες  όπως ονόματα χαρακτήρων και επαγγέλματα και τα αδέλφια παίζουν πολύ απλά τον εαυτό τους (όπως άλλωστε έκαναν πάντα).Ακόμη απουσιάζουν τα βαρετά ρομαντικά ιντερμέδια άλλων ταινιών τους  και έτσι έχουμε μια σκληροπυρηνική κωμωδία  με παράλογες ατάκες, προσβλητικά πειράγματα και έξυπνα λογοπαίγνια που  χλευάζουν τους ανόητους τρόπους συμπεριφοράς των πλούσιων επιβατών του πλοίου . Δυστυχώς απουσιάζει και η πάντα απολαυστική ,«ώριμη πλούσια» Margaret Dumont , μόνιμος στόχος του προσβλητικού φλερτ του προικοθήρα Groucho ,που υποκαθίσταται πάντως από την Thelma Todd. Αν και οι κριτικοί θεωρούν το ραφιναρισμένο από τον Leo McCarey  «Duck Soup» (1933) ως την πιο ποιοτική ταινία τους ,το «Monkey Business», παρουσιάζει τις πιο ανατρεπτικές ,αστείες και εμπνευσμένες κωμικές συνθέσεις τους.

Όλα τα βασικά συστατικά του στυλ των Marx είναι κι εδώ παρόντα:  προσχηματική πλοκή με χαρακτήρες-καρικατούρες , λεκτική γυμναστική του Groucho με καταιγισμό από καυστικές ατάκες , σουρεαλιστικά κόλπα και λόγια του Chico, ο οποίος παίζει κι ένα κομμάτι στο πιάνο . Ωστόσο η κύρια πηγή παραγωγής γέλιου είναι ο ,«φυσικός» κωμικός ,Harpo που πρωταγωνιστεί στην ξεκαρδιστική σκηνή του κουκλοθέατρου και στην αναμέτρηση δυο ηλικιωμένων στο σκάκι ενώ όπως συνήθως παίζει κι  ένα κομμάτι στην άρπα . Όσο για την τελική σεκάνς στον αχυρώνα δεν είναι απλά παραληρηματικά κωμική αλλά αποτελεί κι έναν ύμνο για την αναρχία και την απόλυτη εξέγερση.

To γεγονός ότι οι Marx έχουν καταγραφεί στην ιστορία του κινηματογράφου, οφείλεται στο γεγονός ότι η δύναμη των ταινιών τους δεν έγκειται στην καλλιτεχνική τους αρτιότητα, αλλά στην απίστευτη ενέργεια και το αναρχικό πνεύμα που αναδύεται από αυτές. Η θέαση τους αποτελεί μια αναζωογονητική μετάβαση σε έναν κόσμο που μοιάζει με δικό μας αλλά δεν υπακούει στους ίδιους κανόνες (άλλωστε η βαρύτητα παραβιάζεται πολλές φορές στις ταινίες τους). Σχεδόν  ένα αιώνα μετά το γύρισμα του το «Monkey Business» δεν έχει χάσει ίχνος από την ψυχαγωγική και ανατρεπτική του ισχύ , με ατάκες σαν κι αυτή με την οποία ο Groucho, περιαυτολογεί ως αυτοδημιούργητος: « Δούλεψα μόνος μου από το μηδέν για να φτάσω σε κατάσταση ακραίας φτώχειας».

Norman Z. McLeod(1895-1964)

Ο Norman Z. McLeod υπήρξε ένας από τους πρωτοπόρους Αμερικανούς σκηνοθέτες της κωμωδίας και ιδιαίτερα της «τρελής κωμωδίας» τύπου Marx Brothers ή W.C. Fields, όπως και των ταινιών με πρωταγωνιστή τον Danny Kaye. Με περιστασιακές εξαιρέσεις, ειδικεύτηκε στην κωμωδία καθ ‘όλη τη διάρκεια της καριέρας του , δημιουργώντας πολλά ανεπιτήδευτα και διασκεδαστικά φιλμ.  Το σκηνοθετικό του ντεμπούτο ήταν το βωβό γουέστερν «Taking a Chance»(1928) και συνέχισε στον ομιλούντα με τα«Along Came Youth» (1930) και «Finn and Hattie» (1931) .Ακολούθησαν τα «Monkey Business» (1931) και «Horse Feathers» (1932) δυο από τις πιο διασκεδαστικές κωμωδίες των Marx Brothers. Άλλες αξέχαστες ταινίες του ήταν το «It’s a Gift» (1934) με τον αντισυμβατικό κωμικό W.C. Fields και η  screwball κωμωδία «Topper» (1937) με τον Cary Grant. Αξιοσημείωτες μεταξύ των κωμωδιών και των μιούζικαλ της δεκαετίας του ’40 και του ’50 είναι οι ταινίες του με τον Danny Kaye («The Kid from Brooklyn»(1946), «The Secret Life of Walter Mitty»(1947)) και τον Bob Hope («Road to Rio»(1947), «The Paleface»(1948), «My Favorite Spy»(1951), «Casanova’s Big Night»(1954) , «Alias ​​Jesse James»(1959).

Αν και ξεχασμένος σήμερα, o McLeod υπήρξε ένας καλός επαγγελματίας του χώρου , με ξεχωριστή ικανότητα στην καθοδήγηση  σημαντικών κωμικών. Η επιτυχία ή η αποτυχία των ταινιών εξαρτιόταν κυρίως από την ποιότητα των σεναρίων  και του ταλέντου των ηθοποιών που είχε στη διάθεση του.